Γεράσιμος Θωμάς: Γιατί μειώνοντας τον ΦΠΑ, χάνεται εισόδημα το οποίο δεν το πληρώνουν οι Έλληνες

Τι αναφέρει ο γενικός διευθυντής Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 

- Ο «αόρατος φορολογούμενος» του τουρισμού και τα ποσά που εισφέρει στα κρατικά ταμεία

Ο Γεράσιμος Θωμάς, γενικός διευθυντής Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, έθεσε στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών μια κρίσιμη παράμετρο που σπάνια αναδεικνύεται: στην Ελλάδα, ένα σημαντικό μέρος των εσόδων από ΦΠΑ δεν το πληρώνουν οι Έλληνες φορολογούμενοι, αλλά οι επισκέπτες της χώρας. Με απλά λόγια: η μείωση του ΦΠΑ δεν είναι απλώς ένα μέτρο ελάφρυνσης – είναι απώλεια εσόδων από «εξωτερική» πηγή...

Τουρισμός: Ο «αόρατος φορολογούμενος»

Η Ελλάδα αποτελεί μία από τις πιο τουριστικά εξαρτημένες οικονομίες της Ευρώπης. Τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνουν ότι τα έσοδα από τον εισερχόμενο τουρισμό κινούνται σταθερά κοντά ή πάνω από τα 20 δισ. ευρώ ετησίως τα τελευταία χρόνια.

Συγκεκριμένα, για το 2024, τα έσοδα από τον τουρισμό άγγιξαν τα 21,6 δισ. ευρώ, ποσό αυξημένο κατά 4,8% σε σύγκριση με το 2023, σύμφωνα με τα οριστικά στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας

Τα έσοδα αυτά μεταφράζονται άμεσα σε φορολογικά έσοδα:

• ΦΠΑ σε διαμονή, εστίαση και υπηρεσίες

• Ειδικούς φόρους κατανάλωσης

• Τέλη διαμονής και συναφή τέλη.

Επιπλέον, η φορολόγηση της τουριστικής δραστηριότητας στην Ελλάδα παραμένει σχετικά υψηλή σε σύγκριση με ανταγωνιστικούς προορισμούς, με τον μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ στην εστίαση και τη διαμονή στο 13%.

Αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό κομμάτι των δημοσίων εσόδων προέρχεται από την κατανάλωση των τουριστών.

«Μειώνοντας τον ΦΠΑ, χάνεις εισόδημα το οποίο δεν το πληρώνουν οι Έλληνες. Αν αυτό χαθεί, θα πρέπει να το πληρώνουν οι Έλληνες», σημείωσε ο Γεράσιμος Θωμάς, συμπληρώνοντας ότι «ειδικά στην Ελλάδα, πάνω από 20% των εσόδων είναι συνδεδεμένα με τον τουρισμό».

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΑΑΔΕ, τα έσοδα από φόρους επί αγαθών και υπηρεσιών -δηλαδή την κύρια κατηγορία έμμεσων φόρων- ανήλθαν το 2025 σε περίπου 39,5 δισ. ευρώ. Με βάση την εκτίμηση ότι το 20% συνδέεται με τον τουρισμό, τότε προκύπτει ότι ένα ποσό της τάξης των 7 έως 8 δισ. ευρώ ετησίως μπορεί να προέρχεται από την κατανάλωση των επισκεπτών.

Η Ελλάδα των έμμεσων φόρων

Το ελληνικό φορολογικό σύστημα χαρακτηρίζεται από έντονη εξάρτηση από τους έμμεσους φόρους.

Σύμφωνα με τα τελευταία συγκριτικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΟΟΣΑ:

• Οι φόροι κατανάλωσης αντιστοιχούν σε ποσοστό άνω του 40% των συνολικών φορολογικών εσόδων στην Ελλάδα

• Ο μέσος όρος στην ΕΕ κυμαίνεται περίπου στο 33%

• Ως ποσοστό του ΑΕΠ, τα έσοδα από έμμεσους φόρους στην Ελλάδα συγκαταλέγονται στα υψηλότερα στην Ευρώπη.

Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Όπως επισημαίνεται σε εκθέσεις του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι έμμεσοι φόροι θεωρούνται πιο αποδοτικοί εισπρακτικά, καθώς επιβάλλονται στην κατανάλωση και εισπράττονται κατά τη συναλλαγή, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια φοροδιαφυγής σε σχέση με τη φορολογία εισοδήματος.

Ωστόσο, οι έμμεσοι φόροι δημιουργούν και σημαντικές στρεβλώσεις, καθώς επιβαρύνουν περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδήματα και ενισχύουν τις πληθωριστικές πιέσεις.

Η κατεύθυνση στην Ευρώπη: Μετατόπιση, όχι μείωση

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η συζήτηση δεν αφορά πλέον γενικευμένες μειώσεις φόρων, αλλά αναδιάρθρωση του φορολογικού μείγματος, καθώς:

• Η συνολική φορολογία στην ΕΕ παραμένει κοντά στο 40% του ΑΕΠ

• Περίπου το 50% των φορολογικών εσόδων συνδέεται με την εργασία, γεγονός που θεωρείται ανασταλτικός παράγοντας για την απασχόληση

• Υπάρχει σαφής κατεύθυνση για μείωση της φορολογίας στην εργασία και μετατόπιση προς άλλες βάσεις.

Η μετατόπιση αυτή περιλαμβάνει:

• Περιβαλλοντικούς φόρους, με στόχο την ενεργειακή μετάβαση

• Φόρους κατανάλωσης, όπου όμως δεν προκρίνεται γενικευμένη μείωση αλλά στοχευμένες παρεμβάσεις

• Διεύρυνση της φορολογικής βάσης, με καταπολέμηση της διασυνοριακής φοροαποφυγής, αντί για μείωση συντελεστών.

Όπως επισημαίνεται σε ανάλυση του Tax Foundation, οι κυβερνήσεις στρέφονται όλο και περισσότερο σε «διορθωτικούς» φόρους -όπως φόροι σε καπνικά προϊόντα, αλκοόλ, ενέργεια ή εκπομπές ρύπων- με στόχο όχι μόνο την ενίσχυση των εσόδων αλλά και την αλλαγή συμπεριφορών.

Η τάση αυτή συνδέεται με την προσπάθεια αντιμετώπισης φαινομένων όπως η ρύπανση ή το κόστος για τα συστήματα υγείας, με το Tax Foundation να σημειώνει ότι οι μεταρρυθμίσεις στη φορολογία κατανάλωσης πρέπει να είναι «ουδέτερες και αποδοτικές».

Μπορούν να μειωθούν οι ειδικοί φόροι;

Σε αυτό το πλαίσιο, οι παρεμβάσεις που εξετάζονται δεν αφορούν τόσο τον ΦΠΑ, όσο άλλες μορφές έμμεσης φορολόγησης.

Ο Γεράσιμος Θωμάς ξεκαθάρισε ότι η γενικευμένη μείωση του ΦΠΑ, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή, -ιδιαίτερα μετά τις ισχυρές πιέσεις που ασκούν στα δημόσια οικονομικά οι ανάγκες για αυξημένες αμυντικές δαπάνες- και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προσκρούει και στους κανόνες της ΕΕ.

Αναφέρθηκε χαρακτηριστικά σε χώρες όπως η Ισπανία και η Πολωνία, όπου οι προσωρινές μειώσεις ΦΠΑ στα καύσιμα εφαρμόστηκαν υπό ειδικές συνθήκες, αλλά η παράτασή τους μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε διαδικασίες παραπομπής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Αντίθετα, υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία σε άλλους έμμεσους φόρους, όπως:

• οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης στα καύσιμα

• στοχευμένες παρεμβάσεις μέσω επιδοτήσεων ή επιστροφών (π.χ. κουπόνια)

Από το 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο πρώην υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Θεόδωρος Σκυλακάκης έθεσε το ζήτημα της βιωσιμότητας  του φορολογικού μοντέλου της Ευρώπης, όπου το 70%-80% των φορολογικών εσόδων προέρχονται από εργασία και κατανάλωση.

Όπως σημείωσε, απαιτούνται εκτεταμένες αλλαγές στη φορολογία, με την Ευρώπη να εμφανίζεται απροετοίμαστη για τη μετάβαση, την ώρα που η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί τη βασική φορολογική βάση, δηλαδή την εργασία.

ΣΥΜΕΛΑ ΤΟΥΧΤΙΔΟΥ