Σύντροφοι, δυστυχώς νικήσαμε

Θυμάμαι τις παθιασμένες συζητήσεις των πρώτων χρόνων της Μεταπολίτευσης. 

Αμφιθέατρα γεμάτα καπνό, φοιτητικά στέκια, ταβέρνες που έκλειναν ξημερώματα. Το πλοίο τότε είχε γείρει προς μία μόνο πλευρά, πάντα αριστερά, και όποιος τολμούσε να σταθεί στην άλλη κουπαστή χαρακτηριζόταν αμέσως «φασίστας», «χουντικός» ή, στην καλύτερη περίπτωση, «αντιδραστικός».
Δεν ήταν όμως συζητήσεις αγράμματων. Ειδικά στην Ανανεωτική Αριστερά, ήταν συζητήσεις ανθρώπων που διάβαζαν. 

Και το συμπέρασμα που επαναλαμβανόταν με σχεδόν θρησκευτική ευλάβεια ήταν ένα: δεν αρκεί η κατάληψη του κράτους, όπως πίστευε ο Λένιν. Το Χειμερινό Ανάκτορο πέφτει σε μια νύχτα, αλλά η αστική ιδεολογία δεν πέφτει μαζί του. Επιβιώνει στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο, στην οικογένεια, στην εκκλησία, στο δικαστήριο, στον στρατώνα.

Ο Λουί Αλτουσέρ τα ονόμαζε «ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους». 

Ο Νίκος Πουλαντζάς έγραφε για το κράτος ως συμπύκνωση σχέσεων εξουσίας. Πάνω απ' όλους, όμως, στεκόταν ο παλαιότερος όλων, ο Αντόνιο Γκράμσι, ο φυλακισμένος Ιταλός που κατάλαβε κάτι που οι μπολσεβίκοι δεν πρόλαβαν να καταλάβουν: η εξουσία στη Δύση δεν στηρίζεται στη βία αλλά στη συναίνεση. Στην ιδεολογική Ηγεμονία της αστικής τάξης.

Όποιος ελέγχει τι θεωρείται «κοινός νους» ελέγχει τα πάντα...

Το άγος των νεοκαραμανλικών

Τρέφω μεγάλη εκτίμηση στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και ελάχιστη, για τους αυτοπροσδιοριζόμενους ως Καραμανλικούς.
Ο εθνάρχης, με όλα τα λάθη και τις αντιφάσεις του, είχε σχέδιο. Είχε ένα πολιτικό στίγμα που μπορούσε να το εξηγήσει σε μια σελίδα Α4: 

Η Ελλάδα ανήκει στη Δύση, λιτότητα σήμερα για καλύτερο αύριο.
Το έλεγε όταν δεν ήταν δημοφιλές. Το έκανε πράξη όταν κόστιζε. 

Έβαλε τη χώρα στην ΕΟΚ ενάντια στο «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» μιας ολόκληρης εποχής. Νομιμοποίησε το ΚΚΕ, έκανε το δημοψήφισμα για το πολίτευμα, έκλεισε τον φαύλο κύκλο της μετεμφυλιακής εκτροπής. Παρέδωσε τη χώρα με το χρέος στο 25% του ΑΕΠ. 

Μπορεί να διαφωνεί κανείς με πολλά, αλλά δεν μπορεί να του καταλογίσει έλλειψη οράματος, συνέπειας και σοβαρότητας.

Οι λεγόμενοι «καραμανλικοί» των τελευταίων δεκαετιών είναι άλλη υπόθεση. 

Πρόκειται κατά κύριο λόγο για μια ορδή Γκρούεζων και Γκόρτσων της πολιτικής. Άνθρωποι που δεν αντιμετώπισαν ποτέ την πολιτική ως λειτούργημα, αλλά ως επαγγελματικό βιοπορισμό. Κανένα πολιτικό στίγμα. Κανένα όραμα για τη χώρα. Μόνο ένα επώνυμο, που το χρησιμοποιούν όπως οι παλιοί μικρέμποροι την κορνίζα με τη φωτογραφία του ιδρυτή πάνω από το ταμείο. Για να θυμίζει σε όλους ότι το μαγαζί «έχει ιστορία», ενώ ο πελάτης αγοράζει σήμερα μπαγιάτικο εμπόρευμα.

Αν θέλει κανείς να καταλάβει τι σημαίνει αυτό στην πράξη, αρκεί να θυμηθεί το 2015. Η χώρα βρισκόταν στο χείλος της εξόδου από το ευρώ, με κλειστές τράπεζες και capital controls. Ό,τι είχε χτίσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, κρεμόταν από μια κλωστή. 

Και ουκ ολίγοι από τους θεματοφύλακες της «καραμανλικής παράδοσης» μεταπήδησαν με εντυπωσιακή ευκολία στο άκροδεξιό-αριστερό συνονθύλευμα που έπαιζε με τη φωτιά. Όχι από ιδεολογική μεταστροφή. Ιδεολογία για να μεταστραφεί δεν υπήρχε. Από ένστικτο επιβίωσης κοντά στον κρατικό κορβανά...

Η κάλπη θα μετρήσει και εκείνους που σιωπούν

Τον Μάιο του 2023 έβαλα ένα στοίχημα με έναν φίλο δημοσκόπο. 

Οι δικές του μετρήσεις έδιναν διαφορά 6 με 8 μονάδες. Εγώ έλεγα «πάνω από 15». Η κάλπη έβγαλε 20. 

Το ποτό μού το χρωστάει ακόμα. 

Το πιο ενδιαφέρον όμως δεν είναι ότι κέρδισα, είναι γιατί κέρδισα. Και γιατί το ίδιο πράγμα θα ξανασυμβεί.
Ας ξεκινήσουμε από τα ωμά νούμερα. 

Σήμερα η ΝΔ μετριέται στο 25 με 26% στην πρόθεση ψήφου και στο 29 με 31% στην εκτίμηση. 

Η ΕΛ.Α.Σ. του Τσίπρα στο 14 με 16%. 

Το ΠΑΣΟΚ στο 11 με 13%. 

Ένας στους πέντε δηλώνει αναποφάσιστος ή αποχή. Και το 46% όταν ρωτιέται ποιος ξεχώρισε στη ΔΕΘ απαντά αυθόρμητα «κανένας». Αυτή είναι η φωτογραφία. Το πρόβλημα με τις φωτογραφίες είναι ότι δεν κινούνται.

Όταν χτυπάει το τηλέφωνο και ο δημοσκόπος ρωτάει «τι θα ψηφίζατε αν είχαμε εκλογές την Κυριακή», ο Έλληνας δεν απαντά στην ερώτηση. Απαντά στη δική του οργή. Για την ακρίβεια στο ράφι, για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, για τα Τέμπη, για τις υποκλοπές. Δηλώνει «αναποφάσιστος», δηλώνει «αποχή», δηλώνει «άλλο». Είναι η φθηνότερη διαμαρτυρία που υπάρχει. Δεν κοστίζει τίποτα και σου δίνει την ψευδαίσθηση ότι τιμώρησες κάποιον...

Μισθοί Βουλγαρίας και αντιπολίτευση Αλβανίας

Έχω μια αδυναμία στους ανθρώπους που επιχειρηματολογούν με στατιστική. Και μια ακόμη μεγαλύτερη σε εκείνους που τη χρησιμοποιούν όπως ο μεθυσμένος τον φανοστάτη: 

όχι για φωτισμό, αλλά για στήριγμα.
Εδώ και μήνες η αντιπολίτευση (και ο αντισυστημικός όχλος των κοινωνικών δικτύων) επαναλαμβάνει, σαν ρεφρέν σε κακό λαϊκό, ότι η Ελλάδα «έγινε Βουλγαρία» στους μισθούς. 

Αν το 80% της αντιπολίτευσης έχει αριστερό πρόσημο, ισχύει το: Αυτοί που ήθελαν να μας κάνουν Βουλγαρία κατηγορούν τον Μητσοτάκη πως μας έκανε…
Από το «Προσεχώς Βουλγάρες της δεκαετίας του ’90», λοιπόν, γίναμε Βουλγαρία… Το σύνθημα είναι εξαιρετικό. Χωράει σε τίτλο, χωράει σε ανάρτηση, χωράει σε πάνελ δελτίου των οκτώ. Το μόνο μέρος στο οποίο δεν χωράει είναι οι πίνακες της Eurostat.

Τι λένε τα νούμερα

Η Eurostat δημοσίευσε τους καθαρούς μέσους μισθούς του 2025 για τις 27 χώρες της ΕΕ. Η Ελλάδα βρίσκεται στη 17η θέση. Δεκαεφτά, όχι εικοσιεφτά. Πίσω μας η Πορτογαλία, πίσω μας η Τσεχία, πίσω μας συνολικά δέκα κράτη-μέλη.
Το 2019 ήμασταν 19οι, με μέσο καθαρό ετήσιο μισθό 11.900 ευρώ. Το 2025 ο ίδιος δείκτης πλησιάζει τα 21.500 ευρώ. Διαφορά 9.600 ευρώ, δηλαδή άνοδος πάνω από 80%. Σε έξι χρόνια.

Η σύγκριση που κανείς δεν τόλμησε να κάνει

Γιατί, βλέπετε, η Eurostat δεν μετράει μόνο τον «μέσο εργαζόμενο», αυτό το φάντασμα που κατοικεί στα δελτία Τύπου.
Το 2025 ο Βούλγαρος εργαζόμενος έπαιρνε καθαρά 7.000 ευρώ λιγότερα από τον Έλληνα, αν ήταν άγαμος. 8.000 λιγότερα, αν συντηρούσε τετραμελή οικογένεια μόνος του. 14.000 λιγότερα, αν ήταν ζευγάρι χωρίς παιδιά. Και 15.000 λιγότερα, αν ήταν τετραμελής οικογένεια με δύο εργαζομένους.
Δεκαπέντε χιλιάδες ευρώ τον χρόνο. Αυτό δεν είναι «απόκλιση». Αυτό είναι άλλη οικονομία.

Για να μην παρεξηγηθούμε...

Πώς πιάσαμε στον ύπνο τον Ερντογάν...

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απειλούσε κάποτε πως «θα έρθουμε ξαφνικά μια νύχτα». 

Τελικά, αυτός αποκοιμήθηκε και πιάστηκε στον ύπνο δεν ήταν η Αθήνα…
Όταν υπογράφηκε η Διακήρυξη των Αθηνών, στις 7 Δεκεμβρίου 2023, κάποιοι «πατριώτες» στην Ελλάδα θεώρησαν ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης αγόραζε ησυχία πληρώνοντας με σιωπή. Η κριτική δεν ήταν αβάσιμη.
Η Τουρκία δεν απέσυρε το casus belli, δεν εγκατέλειψε τις «γκρίζες ζώνες», δεν έσκισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο ούτε έστειλε τη «Γαλάζια Πατρίδα» στο μουσείο των αποτυχημένων αυτοκρατορικών φαντασιώσεων.
Άλλωστε, η ίδια η Διακήρυξη δεν αποτελούσε δεσμευτική διεθνή συμφωνία που παράγει νομικά αποτελέσματα. Δεν ήταν λύση των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Και υπό την πίεση υπέρτερων συμμάχων ήταν ένα άτυπο μορατόριουμ, ώστε δύο χώρες του ΝΑΤΟ να σταματήσουν να μετρούν καθημερινά παραβιάσεις, φρεγάτες και πιθανότητες ατυχήματος.
Οι επικριτές πρόβαλλαν ένα σοβαρό επιχείρημα: ο χρόνος δουλεύει υπέρ της Τουρκίας. Η Άγκυρα διαθέτει μεγαλύτερο πληθυσμό, ισχυρότερη αμυντική βιομηχανία, γεωγραφικό βάθος και περιφερειακές φιλοδοξίες. Άρα κάθε αναβολή, έλεγαν, μεγαλώνει την ψαλίδα. Το επεισόδιο της Κάσου, με την κατάλληλη ερμηνεία με τουρκικά πολεμικά να σκιάζουν το ερευνητικό πλοίο και τη μετέπειτα εμπλοκή του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου, τους πρόσφερε το ισχυρότερο παράδειγμα ελληνικού αυτοπεριορισμού.
Μόνο που ο χρόνος δεν έχει εθνικότητα. Ευνοεί όποιον τον αξιοποιεί καλύτερα.

Τα «ήρεμα νερά» έδωσαν στην Ελλάδα τον χρόνο να ολοκληρώσει την επιχειρησιακή ένταξη των 24 Rafale, μαζί με πυραύλους Meteor, SCALP και Exocet, να προχωρήσει την αναβάθμιση των F-16 σε Viper, να εντάξει σταδιακά τα Spike NLOS και να παραλάβει την πρώτη Belharra, τον «Κίμωνα». Οι επόμενες δύο φρεγάτες παραδίδονται εντός του 2026. Ακολουθούν οι άλλες δύο Fremm Bergamini.
Στη συνέχεια προστέθηκε η «Ασπίδα του Αχιλλέα», ένα πολυεπίπεδο σύστημα αντιβαλλιστικής, αντιαεροπορικής και αντι-drone προστασίας, βασισμένο κυρίως...

Ο κουμπαράς και το επίδομα

Δύο εξαγγελίες την ίδια εβδομάδα, δύο απαντήσεις στο ίδιο ερώτημα: 

τι χρωστάει το κράτος στη νέα γενιά.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτείνει ατομικό «κουμπαρά» για κάθε παιδί. 

Για κάθε 100 ευρώ που αποταμιεύουν οι γονείς, το κράτος βάζει άλλα 100, μέχρι 1.200 τον χρόνο, με το πλαφόν να ανεβαίνει 10% ανά πενταετία.
Τα χρήματα κλειδώνουν έως τα 18.
Ο Αλέξης Τσίπρας εξαγγέλλει υποτροφία 500 ευρώ τον μήνα, επί δέκα μήνες, για περίπου 80.000 φοιτητές περιφερειακών πανεπιστημίων που σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους. Δηλαδή 5.000 ευρώ τον χρόνο ανά δικαιούχο, 400 εκατ. ευρώ τον χρόνο συνολικά.
Η πρώτη πρόταση λέει: «Βάλε κάτι στην άκρη και θα σου το διπλασιάσω». 

Η δεύτερη λέει: «Πέρασες σε πανεπιστήμιο. Πλέον περνάνε όλοι, ακόμη κι όσοι δυσκολεύονται να διαβάσουν το θέμα των πανελληνίων. Ορίστε 5.000 ευρώ τον χρόνο, χωρίς καμία υποχρέωση, για να μάθεις από τα 18 σου ότι το κράτος πληρώνει».

Αποταμίευση εναντίον επιδότησης. Περιουσία εναντίον μεταβίβασης εισοδήματος. Ανταμοιβή της προσπάθειας εναντίον δικαιώματος στα λεφτά των άλλων.
Η διαφορά δεν είναι λογιστική. Η μία πρόταση απευθύνεται στον νοικοκύρη, η άλλη στον πελάτη...

Τι έκανε η Ελλάδα για μένα;

Το ακούω όλο και συχνότερα τα τελευταία χρόνια, κυρίως από νεότερους:
«Τι έκανε η Ελλάδα για μένα;»
Το ερώτημα επανέρχεται συνήθως όταν φτάνει η ώρα της Εφορίας, της στρατιωτικής θητείας ή μιας αναμέτρησης με τις γνωστές δυσλειτουργίες του Δημοσίου: γραφειοκρατία, πελατειακή κομματοκρατία, καθυστερήσεις, αυθαιρεσία.
Η απάντηση είναι απλή: πολλά περισσότερα απ’ όσα νομίζει.
Να ξεκαθαρίσω κάτι. 

Η πάγια θέση μου υπέρ της χαμηλής φορολογίας —για παράδειγμα, ενός ενιαίου συντελεστή της τάξης του 15%, με ελάχιστες εξαιρέσεις— δεν απορρέει από κάποια διάθεση φοροδιαφυγής ούτε από τη βουλιμία του προσωπικού πλουτισμού.
Απορρέει από δύο πεποιθήσεις.
Η πρώτη είναι οικονομική. Η χαμηλότερη φορολογία αποτελεί κίνητρο για εργασία, αποταμίευση, επενδύσεις και ανάληψη κινδύνου. Όταν το κράτος αφήνει μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος σε εκείνον που το παράγει, η οικονομία συνήθως παράγει περισσότερο πλούτο.
Η δεύτερη είναι ηθική. Η ανταμοιβή ανάλογα με την προσπάθεια, το ταλέντο και το ρίσκο είναι δικαιότερη από τη διαρκή φορολόγηση των παραγωγικών για τη χρηματοδότηση μιας μόνιμης επιδοματικής εξάρτησης. Κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας χρειάζεται. Όταν όμως το δίχτυ μετατρέπεται σε αιώρα, τιμωρεί την προσπάθεια και επιβραβεύει την ακινησία.

Το γεγονός ότι η Ελλάδα παραμένει πρωταθλήτρια στην υπερφορολόγηση της εργασίας και της μεσαίας τάξης δεν σημαίνει ότι θα βρίζω τη χώρα από το πρωί ως το βράδυ. Με δένουν μαζί της πολύ περισσότερα από μερικές χιλιάδες ευρώ τον χρόνο.
Άλλο να απαιτείς λιγότερους και δικαιότερους φόρους και άλλο να φορτώνεις τον λογαριασμό στον διπλανό...

Γιατί ιδρώνει η Άγκυρα

Η συμφωνία των 3,035 δισ. ευρώ με το Ισραήλ προβλέπει ένα ενιαίο, πολυεπίπεδο σύστημα αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και αντι-drone άμυνας, με κεντρική διοίκηση και έλεγχο. Θα συνδυάζει τα David’s Sling, SPYDER, BARAK MX, προηγμένα ραντάρ και συστήματα Drone Dome.
Παράλληλα, 19 ελληνικές εταιρείες θα συμμετέχουν με ποσοστό άνω του 25%, δηλαδή περίπου 750 εκατ. ευρώ. 

Δεν αγοράζουμε απλώς «σίδερα». Αγοράζουμε τεχνογνωσία, παραγωγική βάση και συμμετοχή σε μια αμυντική αλυσίδα με εξαγωγικές προοπτικές.

Μέχρι σήμερα, ο τουρκικός σχεδιασμός στηριζόταν στην αριθμητική υπεροχή, στον κορεσμό της ελληνικής άμυνας με drones και πυραύλους και στην υποχρέωση της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας και του Στόλου να παραμένουν δεσμευμένοι στην προστασία νησιών, αεροδρομίων και κρίσιμων υποδομών.
Ο Θόλος αλλάζει αυτή την εξίσωση.
Αν η πρώτη επίθεση μπορεί να απορροφηθεί από ένα δικτυωμένο πλέγμα αισθητήρων και αναχαιτιστών, τα ελληνικά μαχητικά, οι φρεγάτες και τα υποβρύχια απελευθερώνονται από τη στατική άμυνα.
Μπορούν να αναλάβουν επιθετικό ρόλο αποτροπής: να πλήξουν αεροδρόμια, κέντρα διοίκησης, αποβατικές συγκεντρώσεις και γραμμές ανεφοδιασμού.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα για την Άγκυρα.

Μπορεί η Τουρκία να δεκαπλασιάσει τις αποβατικές της δυνάμεις. Αν όμως δεν έχει εξασφαλίσει αεροπορική και ναυτική υπεροχή, δεν δεκαπλασιάζει την ισχύ της. 

Δεκαπλασιάζει τους στόχους, τα καύσιμα, τα μεταγωγικά και τα φέρετρα που θα πρέπει να περάσουν από έναν θαλάσσιο διάδρομο υπό ελληνική επιτήρηση...

Το βενζινάδικο που παριστάνει τη χώρα

Κάθε φορά που τολμώ να γράψω κάτι κριτικό για τη Ρωσία, ξέρω τι με περιμένει. Θα γεμίσει η αλληλογραφία μου με αγανακτισμένους που θα με βαφτίσουν πράκτορα της CIA, νατοϊκό λακέ και ξεπουλημένο.
Οι ίδιοι που δεν πάτησαν ποτέ το πόδι τους στη Μόσχα, μιλούν για τη Ρωσία σαν να ήταν η χαμένη τους πατρίδα.
Γιατί πουθενά στη Δύση δεν υπάρχει τόσο υψηλό ποσοστό ρωσόφιλων και - κρατηθείτε - σταλινικών, όσο στην Ελλάδα. Είναι εθνικό μας σπορ, μαζί με το να θάβουμε τον εαυτό μας και να θαυμάζουμε όποιον μας φέρεται άσχημα.
Ας τα πάρουμε όμως με τη σειρά. Το ερώτημα είναι απλό: 

τι ακριβώς θαυμάζουμε; 

Το παρακάτω τρίπτυχο το είδα πρόσφατα στο διάλογο μιας κινηματογραφικής σειρά και είναι απόλυτα πετυχημένο.

Μια χώρα που απέτυχε τρεις φορές

Η Ρωσία απέτυχε ως μοναρχία. Το τσαρικό καθεστώς ήταν τόσο σάπιο, τόσο άνισο, τόσο αναχρονιστικό, που μια χούφτα μπολσεβίκων εκμεταλλεύτηκε τις εκρηκτικές συνθήκες και άρπαξε την εξουσία. Δεν ήταν επανάσταση των μαζών, ήταν πραξικόπημα μειοψηφίας πάνω σε ένα κράτος που κατέρρεε και ακολούθησαν ιδεοληπτικά πειράματα που κόστισαν εκατομμύρια ζωές.

Απέτυχε ως κομμουνιστικό καθεστώς. Και προσοχή, δεν μιλάμε για μια «ατυχή» κατάρρευση. Η ΕΣΣΔ διαλύθηκε ολοσχερώς, ενώ η Κίνα - που ξεκίνησε από χειρότερη αφετηρία - μεταρρυθμίστηκε και έγινε δεύτερη οικονομία του πλανήτη. Ίδιο σύστημα, δύο εντελώς διαφορετικές καταλήξεις. Η διαφορά λέγεται ικανότητα.

Απέτυχε, τέλος, και ως ολιγαρχία με τον Πούτιν. Κι εδώ είναι το πιο ντροπιαστικό. Μια χώρα που κολυμπάει στο πετρέλαιο, στο φυσικό αέριο, στο νικέλιο, στο ουράνιο, στα πάντα, καταφέρνει να είναι φτωχή...

🐑🤡 🪣 Γιατί πάνε όλοι μαζί… κουβά

Επιμέλεια Κώστας Στούπας

Blackbox

🪣 Γιατί θα πάνε όλοι μαζί… κουβά

📊 Οι περισσότεροι χρηματιστηριακοί αναλυτές χρησιμοποιούν περίπου τα ίδια μοντέλα, τις ίδιες εκτιμήσεις επιτοκίων και τις ίδιες προβλέψεις κερδών. Συνομιλούν με τις ίδιες διοικήσεις, παρακολουθούν τα ίδια roadshows και διαβάζουν τις ίδιες εκθέσεις. Όταν όλοι κοιτάζουν προς την ίδια κατεύθυνση, το πιθανότερο είναι πως έχουν ήδη αγοράσει το ίδιο εισιτήριο…

🐑 Το πρόβλημα δεν είναι η ανεπάρκεια αλλά η αγέλη. Ο αναλυτής που θα πέσει έξω όταν μια αγορά ανεβαίνει θα χάσει τη δουλειά και τους πελάτες του. Αν κάποιος προβλέψει 10% διόρθωση όταν όλοι προβλέπουν 10% άνοδο και πέσει έξω, την έχει πατήσει. Αν προβλέψει μαζί με όλους τους άλλους πως επίκειται 10% άνοδος και επέλθει 50% πτώση, κανείς δεν θα του ζητήσει ευθύνες. Όλοι το ίδιο έκαναν...

Σκάκι στο Αιγαίο, με πιόνια από χαρτί

Στο Αιγαίο οι μεγάλες ανατροπές ποτέ δεν έγιναν με σχεδιασμούς επί χαρτών. 

Τα νησιά του Βορείου Αιγαίου τα εξασφάλισε το θωρηκτό «Αβέρωφ», όταν «μεθ' ορμής ακαθέκτου…» απέκλεισε το «Χαμιδιέ» και τον υπόλοιπο τουρκικό στόλο πίσω από τα Στενά των Δαρδανελλίων.
Τα Δωδεκάνησα προέκυψαν μετά τη νίκη των συμμάχων της Ελλάδας επί των δυνάμεων του Άξονα, που εξανάγκασε την Ιταλία να τα παραχωρήσει.
Η μισή Κύπρος δεν χάθηκε επειδή η Τουρκία την ενέταξε σε κάποιο θαλάσσιο πάρκο, αλλά όταν οι «Χατζηαβάτηδες» της στρατιωτικής χούντας προσπάθησαν πραξικοπηματικά να επιβάλουν το ανδρείκελό τους, τον Σαμψών, χωρίς να έχουν εξασφαλίσει τις προϋποθέσεις για να αντιδράσουν στην τουρκική εισβολή — αναγκάζοντας τον Καραμανλή να πει πως «η Κύπρος κείται μακράν», για να μη διακινδυνεύσει και κάποιο άλλο νησί.

Αυτό που θέλω να επισημάνω, λοιπόν, είναι πως όσες φορές άλλαξαν τα σύνορα, είχε προηγηθεί η κλαγγή των όπλων.
Ό,τι παίζεται τώρα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, με τα καλώδια και τους θαλάσσιους χωροταξικούς σχεδιασμούς, είναι μια παρτίδα σκάκι.
Η Ελλάδα, με τη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, κονιορτοποίησε το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ενώ με την παρουσία της Chevron νοτίως της Κρήτης διατύπωσε ευθαρσώς, και με πράξεις, τις προθέσεις της.
Έπειτα από δεκαετίες ακινησίας, άρχισε να προωθεί προσεκτικά τα πιόνια της. 

Κατέθεσε Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, θεσμοθέτησε θαλάσσια πάρκα εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. 

Ακολούθησε η συμφωνία με τους Γάλλους για τη συμμετοχή τους στην υλοποίηση του GSI, που θα διασυνδέσει ενεργειακά Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ, στηρίζοντας έμπρακτα τις ελληνικές θέσεις για την υφαλοκρηπίδα και τις ΑΟΖ στην περιοχή...

Ο φίλος μου με τον φραπέ…

Ένας φίλος ελεύθερος επαγγελματίας μου έλεγε τις προάλλες, ανακατεύοντας τον φραπέ του, ότι θα ξαναψηφίσει Μητσοτάκη. 

Τον ρωτάω αν είναι ευχαριστημένος. 

Με κοιτάζει σαν να του ζήτησα να μου χαρίσει την πανάκριβη Πόρσε του. 

«Ευχαριστημένος; Χάλια είναι. Μας φορολογεί με τεκμαρτό εισόδημα, μας έχει επιβάλει ηλεκτρονική κάρτα εργασίας, πληρωμές με πιστωτικές κάρτες που καταγράφονται αμέσως στην εφορία».
«Καλά», του λέω, «σε ενοχλεί η τεκμαρτή φορολόγηση; Έχεις κάτω από 10.000 εισόδημα;»
Δεν μου απάντησε. Άλλαξε κουβέντα…
Αυτός υποστηρίζει πως θα ψηφίσει. Πολλοί από τους υπόλοιπους φωνάζουν πως έχουν κόψει το χέρι που ψήφισε στις δύο τελευταίες εκλογικές αναμετρήσεις.

Το παραπάνω σκηνικό αποτυπώνεται στην τελευταία δημοσκόπηση της Marc, που είναι και η τελευταία πριν από τις καλοκαιρινές διακοπές.
Η Νέα Δημοκρατία εμφανίζεται πρώτη με 30,8%, δεύτερη η ΕΛΑΣ του Τσίπρα με 16,8%, διαφορά δεκατεσσάρων μονάδων. Ακούγεται θρίαμβος. Ώσπου διαβάζεις την επόμενη γραμμή: το 63,7% αξιολογεί την κυβέρνηση αρνητικά και το 63,3% κρίνει αρνητικά τον ίδιο τον πρωθυπουργό. 100 μείον 63,3% ίσον 36,7%. Ακόμη και με το καλύτερο σενάριο προκύπτει οριακή αυτοδυναμία.
Δύο στους τρεις Έλληνες λένε ότι η κυβέρνηση τα κάνει θάλασσα. Και ο ίδιος αυτός λαός ετοιμάζεται να την ξαναβγάλει πρώτη με σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από τον δεύτερο. Αυτό δεν είναι στήριξη. Είναι ελλείψει καλύτερης προσφοράς...

Στοιχειώδες, κ. Τσίπρα

Προς μεγάλη απογοήτευση του Αλέξη Τσίπρα, του Αντώνη Σαμαρά και της λοιπής λειψής αντιπολίτευσης, η Τουρκία δεν πληροί τις προϋποθέσεις για να λάβει τα F-35.
Για την ακρίβεια: η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τις προϋποθέσεις που θέτει η αμερικανική νομοθεσία για την επανένταξή της στο πρόγραμμα των F-35, ξεκαθάρισε πριν λίγες μέρες το Στέιτ Ντιπάρτμεντ σε επιστολή προς τον Δημοκρατικό βουλευτή Γουέσλεϊ Μπελ.
Στην ίδια επιστολή διευκρινίζεται ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απαντά εκ μέρους του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, κατόπιν παραπομπής του σχετικού αιτήματος από τον Λευκό Οίκο. Παράλληλα, επαναλαμβάνεται ότι η πολιτική της Ουάσιγκτον παραμένει αμετάβλητη και πλήρως ευθυγραμμισμένη με τις προβλέψεις του νόμου CAATSA και του άρθρου 1245 του Νόμου περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας για το οικονομικό έτος 2020 (FY2020 NDAA).
Μέχρι πριν από λίγες μέρες, μέχρι δηλαδή τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, τα καθεστωτικά μέσα της γειτονικής χώρας πανηγύριζαν για την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35.
Άνθρακες ο θησαυρός, λοιπόν. 

Άνθρακες και ο αντιπολιτευτικός λόγος του κ. Τσίπρα, ο οποίος είχε δηλώσει πως «δικαιώθηκε» η κριτική που ασκούσε στην κυβέρνηση, κάνοντας λόγο για «εθνική ήττα» που χρεώνεται ο Έλληνας πρωθυπουργός όσον αφορά την εξέλιξη με τα F-35.
«Οι τελευταίες εξελίξεις γεννούν πολύ μεγάλες ανησυχίες. Ανησυχία και σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή ασφάλεια, αλλά και σε ό,τι αφορά την εθνική ασφάλεια», είπε χαρακτηριστικά.
Τουτέστιν, άλλα αντ' άλλων…

Ευτυχισμένοι άνθρωποι!

Προ ημερών, σε ένα τραπέζι με παλιούς γνωστούς, ένας εξ αυτών μού εξήγησε με απόλυτη βεβαιότητα γιατί ανέβηκε ο χρυσός, γιατί έπεσε το δολάριο, ποιος κατεβάζει τα αεροπλάνα, ποιος ανεβάζει τις θερμοκρασίες και ποιος αποφάσισε την πανδημία σε ένα υπόγειο της Γενεύης. Όλα σε δεκαπέντε λεπτά. Χωρίς ούτε ένα «δεν ξέρω».
Τον κοιτούσα και τον ζήλευα.
Εγώ ασχολούμαι τριάντα χρόνια με τις αγορές και ακόμη δεν μπορώ να σας πω με βεβαιότητα γιατί ανέβηκε χθες η ΔΕΗ ή αν σε ένα χρόνο θα είναι στα 10 ή τα 40 Ευρώ.
Εκείνος γνωρίζει ποιος κυβερνά τον πλανήτη. Εγώ διαβάζω ισολογισμούς, εκθέσεις της Fed, πρακτικά νομισματικών επιτροπών, και στο τέλος καταλήγω σε ένα δειλό «πιθανόν». Εκείνος έχει δει δύο βίντεο στο YouTube και έχει καταλήξει σε συμπεράσματα που θα ζήλευε ο Κίσινγκερ.
Τα ψέκια είναι ευτυχισμένοι άνθρωποι. Το λέω χωρίς ίχνος ειρωνείας.
Είναι ευτυχισμένοι διότι διαθέτουν αυτό που ο υπόλοιπος κόσμος αναζητά μάταια από την εποχή των σπηλαίων: απαντήσεις. 

Εύκολες απαντήσεις σε αναπάντητα ερωτήματα. 

Γιατί υπάρχει φτώχεια; Οι τραπεζίτες. 

Γιατί αρρωσταίνουμε; Τα εμβόλια. 

Γιατί βρέχει τον Αύγουστο; Οι ψεκασμοί. 

Η ζωή τους είναι ένα σταυρόλεξο όπου όλες οι λύσεις είναι γραμμένες σε κάποια κρυφή σελίδα που οι ίδιοι γνωρίζουν που είναι.

Ο ορθολογιστής, αντιθέτως, είναι καταδικασμένος να ζει με την αβεβαιότητα. 

Να λέει «τα δεδομένα δείχνουν», «η πιθανότητα είναι», «δεν επαρκούν τα στοιχεία». Να αναθεωρεί. Να διαψεύδεται. 

Η επιστήμη είναι ένα ατελείωτο «κάτσε να το ξαναδούμε». 

Ποιος αντέχει να ζει έτσι; 

Ο άνθρωπος δεν διψά για αλήθεια. Διψά για σιγουριά. Και η σιγουριά πωλείται πολύ φθηνότερα από την αλήθεια, συνήθως με δωρεάν μεταφορικά...

Μπορούμε κι εμείς να διαλύσουμε το μαγαζί...

Οι Ευρωπαίοι κρεμούν την Ελλάδα στα μανταλάκια για την υπόθεση παραβίασης των κυρώσεων εναντίον της Ρωσίας με αφορμή την υπόθεση του εφοπλιστή Γιώργου Προκοπίου και της Dynagas.
Ας βάλουμε τα πράγματα στη σειρά, με απλή αριθμητική, γιατί η αριθμητική δεν έχει ιδεολογία.
Οι βόρειοι τρέμουν τη Ρωσία και δεν διστάζουν να κάνουν τα στραβά μάτια για την Τουρκία η οποία απειλεί την Ελλάδα.
Η Τουρκία διατηρεί casus belli κατά της Ελλάδας από το 1995. Τριάντα ένα χρόνια. Επίσημη απειλή πολέμου από τρίτη χώρα κατά κράτους - μέλους της Ένωσης, καταχωρημένη σε απόφαση κοινοβουλίου. Οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου μετριούνται σε εκατοντάδες ετησίως. Οι παράνομες γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ έγιναν μπροστά στις κάμερες. Η μισή Κύπρος -κράτος-μέλος της ΕΕ, να το θυμίσω στους αφηρημένους- τελεί υπό στρατιωτική κατοχή από το 1974.
Η ευρωπαϊκή απάντηση σε όλα αυτά; 

«Διάλογος». «Αυτοσυγκράτηση». «Αποφυγή κλιμάκωσης».

Και τώρα, ξαφνικά, οι Βρυξέλλες ανακάλυψαν την πυγμή τους. Όχι, απέναντι στον Ερντογάν. Απέναντι στην Αθήνα. 

Επειδή τόλμησε να βάλει ενστάσεις στο 21ο πακέτο κυρώσεων, υπερασπιζόμενη τα συμφέροντα της ναυτιλίας της, ενός κλάδου που ελέγχει πάνω από το 20% της παγκόσμιας χωρητικότητας και αποτελεί το μοναδικό πεδίο όπου η Ελλάδα είναι παγκόσμια δύναμη και όχι επαρχία της περιφέρειας...

Δεν μας φταίει ο Πούτιν

Θυμάμαι το φθινόπωρο του 2022. Ένας φίλος, ξενοδόχος στην Πιερία, μου έδειχνε τον λογαριασμό ρεύματος της μονάδας του: 32.000 ευρώ τον μήνα, από 11.000 έναν χρόνο πριν. «Δουλεύω για τις ηλεκτρικές εταιρείες και τον Πούτιν», μου είπε. 

Δεν αστειευόταν. 

Εκείνη τη χρονιά η Ελλάδα πλήρωσε 575 εκατ. ευρώ καθαρά για εισαγωγές ρεύματος. Το 2023 άλλα 533 εκατ. Λεφτά που έφευγαν στη Βουλγαρία, στη Βόρεια Μακεδονία, στην Ιταλία.

Τέσσερα χρόνια μετά, η εικόνα έχει αναποδογυρίσει.

Στο πεντάμηνο του 2026 το εμπορικό ισοζύγιο ηλεκτρικής ενέργειας γράφει πλεόνασμα 395 εκατ. ευρώ. Όχι έλλειμμα. Πλεόνασμα. 

Το 2024 ήταν +122 εκατ., το 2025 +262 εκατ. με εξαγωγές 972 εκατ. ευρώ — μια ανάσα από το 1 δισ. 

Για πρώτη φορά μετά το 2000, η χώρα που επί δεκαετίες αγόραζε ρεύμα απ' τους γείτονες, τους το πουλάει. Από έκτος μεγαλύτερος εισαγωγέας της Ε.Ε., έβδομος μεγαλύτερος εξαγωγέας.

Πώς έγινε το θαύμα; 

Με ήλιο και αέρα. 

Το 52% της ελληνικής ηλεκτροπαραγωγής προέρχεται πλέον από ΑΠΕ. Πάνω από τον μέσο όρο της Ε.Ε. (49%), πολύ πάνω από τον παγκόσμιο (35%). Η χώρα των «δεν γίνεται», των «θα μας κόψουν το ρεύμα οι ανεμογεννήτριες», έγινε ενεργειακός εξαγωγέας χάρη σε αυτό ακριβώς που πολεμούσαν οι επιτροπές αγανακτισμένων πολιτών σε κάθε βουνοκορφή.

Και τώρα το παράδοξο, το ελληνικότατο.

Το 2025 πετάξαμε στα σκουπίδια περίπου 1.870 GWh καθαρής ενέργειας. Το 6,6% της παραγωγής ΑΠΕ, διπλάσιο από το 2024... 

Δείξε μου τους εχθρούς σου...

Οι παππούδες μας -ημών των boomers- έλεγαν: «Δείξε μου τον φίλο σου να σου πω ποιος είσαι». Σοφή παρατήρηση. Πληρέστερη θα ήταν αν πρόσθεταν και τους εχθρούς: «Δείξε μου τους φίλους και τους εχθρούς σου να σου πω ποιος είσαι».
Αν τούτο ισχύει για τα άτομα, ισχύει και για τα έθνη.
Κοίταξα την τελευταία δημοσκόπηση της GPO για την iefimerida.gr σχετικά με το ποιους θεωρούν οι Έλληνες συμμάχους και εχθρούς. Και κατάλαβα, για πολλοστή φορά, γιατί αυτή η χώρα παράγει περισσότερη γκρίνια παρά πλούτο.
Πάμε στα νούμερα, γιατί τα νούμερα δεν ψηφίζουν και δεν κολακεύουν.
Οι ΗΠΑ, η χώρα που στήριξε από τις πρώτες την Ελληνική Επανάσταση, που βοήθησε να μη γίνουμε Αλβανία ή Βουλγαρία μετά τον Εμφύλιο, που μας παρέχει την ομπρέλα ασφαλείας της εδώ και 75 χρόνια και που μας έβαλε στο ΝΑΤΟ, θεωρείται σύμμαχος μόλις από το 33% των Ελλήνων. Την ίδια στιγμή, σχεδόν ένας στους πέντε τη θεωρεί εχθρό.
Υπάρχει, βλέπετε, ένα συνονθύλευμα αταβιστικών ορφανών -κληρονόμων του Στάλιν και του Χίτλερ- που εχθρεύεται τις ΗΠΑ επειδή έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ήττα αμφότερων των τεράτων.
Κανένα «ψέκι» της αντισυστημικότητας δεν κάνει τον κόπο να σκεφτεί πώς θα ήταν η Ελλάδα αν, μετά τον τελευταίο πόλεμο, δεν είχε ενταχθεί στη σκέπη των ΗΠΑ αλλά της ΕΣΣΔ. 

Πού θα βρίσκονταν τα σύνορά μας στον βορρά, στην ανατολή και στον νότο; 

Θα είχαμε εμείς παραδουλεύτρες και χαμάληδες από την Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια ή θα ήμασταν εμείς οι χαμάληδες στην Κωνσταντινούπολη;...

Μην φοβάστε την Τουρκία Νο 2

Ο Έλληνας πρωθυπουργός δεν δίστασε να θέσει για δεύτερη φορά, εντός της Τουρκίας αυτή τη φορά, στη σύνοδο του ΝΑΤΟ, το θέμα του casus belli για την άσκηση του ελληνικού δικαιώματος ανακήρυξης των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια.
Μία ημέρα πριν ξεκινήσει η σύνοδος, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ μίλησε σε αμερικανικό δίκτυο για μια Τουρκία «μολυσμένη» από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, η οποία κατέχει τη Βόρεια Κύπρο. Επέκρινε τον Ερντογάν, αλλά ο πραγματικός αποδέκτης ήταν ο Αμερικανός πρόεδρος, που χαριεντίζεται μαζί του περιφρονώντας τους Ευρωπαίους και τους θεσμούς της ίδιας της αμερικανικής δημοκρατίας.
Η στάση του Έλληνα πρωθυπουργού δεν είναι τυχαία.
Σπάνια στα 200 χρόνια της νεοελληνικής πραγματικότητας η Ελλάδα έχει συμπεριφερθεί με τόση αυτοπεποίθηση, αλλά και σύνεση, έναντι της Τουρκίας. Μετά την κρίση χρεοκοπίας που κράτησε μια δεκαετία, η χώρα εξοπλίζεται με επιλογές που της εξασφαλίζουν στρατηγικά και τακτικά πλεονεκτήματα και αναπτύσσει μια διπλωματική δραστηριότητα με συνοχή και αποτελεσματικότητα, οριοθετώντας ΑΟΖ με χώρες όπως η Ιταλία και η Αίγυπτος.
Τακτικά πλεονεκτήματα ήταν τα υποβρύχια που «γέρνουν», αρκετά χρόνια πριν αποκτήσει ανάλογα η Τουρκία· 

τα Rafale και οι πύραυλοι Meteor, πριν αποκτήσει η Τουρκία Eurofighter. 

Τακτικό πλεονέκτημα είναι, βεβαίως, και η εξασφάλιση των F-35, σε μια περίοδο που η γειτονική χώρα εκλιπαρεί να επανέλθει στο πρόγραμμα.
Στρατηγικά πλεονεκτήματα είναι οι αμυντικές συμφωνίες με ΗΠΑ, Γαλλία και Ισραήλ, καθώς και η εξασφάλιση του κάθετου ενεργειακού διαδρόμου, που καθιστά τη χώρα μία από τις ενεργειακές πύλες της Ευρώπης.

Η αλήθεια, βέβαια, είναι πως τις τελευταίες δεκαετίες η διαφορά δυναμικής με την Τουρκία έχει πολλαπλασιαστεί. Η Τουρκία έχει εξελιχθεί σε μια χώρα με πληθυσμό άνω των 80 εκατομμυρίων και ΑΕΠ πενταπλάσιο του ελληνικού.
Ο πληθυσμός και η μέση ηλικία του είναι καθοριστικός παράγοντας για την οικονομική, πολιτική και στρατιωτική ισχύ μιας χώρας. 

Ο μοναδικός τρόπος να αντιμετωπιστεί μια τέτοια διαφορά ισχύος είναι οι έξυπνες επιλογές αμυντικού εξοπλισμού και ένα ισχυρό πλέγμα στρατιωτικών και διπλωματικών συμμαχιών.
Δηλαδή, ακριβώς αυτό που κάνουμε...

Γιατί δεν πρέπει να φοβόμαστε την Τουρκία

Κάθε φορά που επανέρχεται στο προσκήνιο η πιθανότητα πώλησης F-35 στην Τουρκία ή ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει μια ευνοϊκή δήλωση για τον Ταγίπ Ερντογάν, στην Ελλάδα επανέρχεται σχεδόν αντανακλαστικά ένα κύμα ανησυχίας. 

Τα πρωτοσέλιδα γεμίζουν με σενάρια, τα κοινωνικά δίκτυα με καταστροφικές προβλέψεις και η δημόσια συζήτηση καταλήγει να περιστρέφεται γύρω από το ίδιο ερώτημα: «Μήπως αλλάζουν οι ισορροπίες;».
Η απάντηση είναι πως οι ισορροπίες δεν αλλάζουν τόσο εύκολα. Και σίγουρα δεν αλλάζουν από μία συνάντηση, μία δήλωση ή ένα δημοσίευμα.
Χαρακτηριστικό είναι τι συνέβη στις 25 Σεπτεμβρίου 2025, όταν ο Τραμπ υποδέχθηκε τον Ερντογάν στον Λευκό Οίκο. 

Στην Τουρκία καλλιεργήθηκαν υψηλές προσδοκίες ότι θα άνοιγε ο δρόμος για την επιστροφή της χώρας στο πρόγραμμα των F-35.
Λίγο μετά το τέλος της συνάντησης, όμως, ο ανταποκριτής του φιλοκυβερνητικού καναλιού NTV, Hüseyin Günay, καταγράφηκε από ανοιχτό μικρόφωνο κάμερας του Associated Press να συνομιλεί με συνάδελφό του. Το συμπέρασμά του ήταν απολύτως σαφές: η Τουρκία δεν είχε αποσπάσει καμία ουσιαστική παραχώρηση. Χρησιμοποιώντας μάλιστα μια ιδιαίτερα λαϊκή έκφραση, είπε ουσιαστικά πως «πήραμε τον πάπαρο».
Το περιστατικό έγινε viral στην Τουρκία και, σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, ο δημοσιογράφος απομακρύνθηκε από το κανάλι λίγες ημέρες αργότερα.
Αν είχε συμβεί κάτι ανάλογο σε συνάντηση με Έλληνα πρωθυπουργό όλοι θα ζητούσαν την παραίτηση της κυβέρνησης...

Κόψτε τα ναρκωτικά σύντροφοι…

Ως έθνος γιορτάζουμε την 25η Μαρτίου και όχι την 29η Μαΐου 1453. Γιορτάζουμε τη νίκη και όχι την ήττα. 

Τιμούμε την 28η Οκτωβρίου, όταν ο Ιωάννης Μεταξάς είπε το «Όχι», και όχι την 6η Απριλίου 1941, όταν ξεκίνησε η γερμανική εισβολή, ούτε την 20ή Απριλίου, όταν υπογράφηκε η συνθηκολόγηση.
Τι είδους άνθρωποι επιλέγουν να γιορτάζουν μια αιματηρή ήττα; 

Και τι είδους κοινωνία μπορούν να οικοδομήσουν άνθρωποι που αντλούν την ταυτότητά τους από την εξιδανίκευση μιας ιστορικής συντριβής;
Πριν από λίγες ημέρες διάβασα για τις πορείες των νέων της Αριστεράς στην κορυφή του Βίτσι, προκειμένου να αποτίσουν φόρο τιμής στο σημείο όπου συνετρίβησαν οι τελευταίες δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού από τον Ελληνικό Στρατό κατά τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου.
Το να στρατευόταν κάποιος κάτω από τα κόκκινα λάβαρα τη δεκαετία του 1940 είναι ιστορικά κατανοητό. Οι περισσότεροι γνώριζαν ελάχιστα για τις πραγματικές συνθήκες ζωής στη Σοβιετική Ένωση, ενώ τα ιδανικά της κομμουνιστικής αναδιοργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας ασκούσαν ισχυρή γοητεία.
Το να εξακολουθεί όμως κάποιος να πιστεύει στα ίδια ιδανικά δύο ή τρεις δεκαετίες μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και τη μετάλλαξη της Κίνας σε ένα ιδιότυπο κρατικό καπιταλιστικό σύστημα αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, ένδειξη ιδεολογικής ακαμψίας και αδυναμίας προσαρμογής των πεποιθήσεων στα ιστορικά δεδομένα...