Ελλάδα και Τουρκία: Η ενεργειακή μάχη για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη μόλις αρχίζει

Ο ανταγωνισμός Ελλάδας και Τουρκίας για την ανάδειξή τους σε βασικές πύλες εισόδου φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη, μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικού αερίου, δεν αποτελεί μελλοντικό ενδεχόμενο. 

Έχει ήδη ξεκινήσει και βρίσκεται σε εξέλιξη.
Το βασικό ερώτημα είναι ποια από τις δύο χώρες θα καταφέρει να καλύψει το μεγαλύτερο μέρος των νέων ενεργειακών αναγκών της περιοχής, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στην πλήρη κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου έως το τέλος του 2027.
Η Ελλάδα και η Τουρκία δεν είναι δύο ισοδύναμες ενεργειακές δυνάμεις. Έχουν διαφορετικά πλεονεκτήματα και διαφορετικές αδυναμίες.
Η Ελλάδα διαθέτει ένα πιο διαφανές και ευρωπαϊκά εναρμονισμένο περιβάλλον, αλλά αντιμετωπίζει υψηλό κόστος μεταφοράς.
Η Τουρκία διαθέτει μεγαλύτερη κλίμακα υποδομών, γεωγραφικό πλεονέκτημα και διαφοροποιημένες πηγές προμήθειας, αλλά αντιμετωπίζει ζητήματα διαφάνειας και πιστοποίησης της προέλευσης του αερίου.

Στον ορίζοντα εμφανίζεται και η Ρουμανία, η οποία αναδεικνύεται σε τρίτο ισχυρό ανταγωνιστή, καθώς η ανάπτυξη του κοιτάσματος Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα αναμένεται να μεταβάλει σημαντικά τις περιφερειακές ενεργειακές ισορροπίες από το 2027 και μετά...
Το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης δεν εξαρτάται μόνο από το ποιος διαθέτει φυσικό αέριο, κάτι στο οποίο μπορούν να απαντήσουν θετικά και οι τρεις ανταγωνιστές, αλλά και από το ποιος μπορεί να το παραδώσει στις αγορές που το χρειάζονται, με ανταγωνιστικό κόστος, αξιόπιστες υποδομές και αποδεκτούς όρους προμήθειας.

Η σταδιακή αποχώρηση του ρωσικού φυσικού αερίου από την Ευρώπη

Η αφετηρία είναι η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου, τόσο μέσω αγωγών όσο και με τη μορφή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Το χρονοδιάγραμμα που έχει αποφασιστεί προβλέπει σταδιακή κατάργηση των συμβολαίων και των ροών:
Από τις 25 Απριλίου 2026 έχουν ήδη παύσει τα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια εισαγωγής ρωσικού LNG, ενώ από τις 17 Ιουνίου 2026 έχουν διακοπεί οι βραχυπρόθεσμες και spot πωλήσεις ρωσικού αερίου μέσω αγωγών.
Από την 1η Ιανουαρίου 2027 προβλέπεται η παύση των μακροπρόθεσμων συμβολαίων ρωσικού LNG.
Από τις 31 Οκτωβρίου 2027 προβλέπεται η διακοπή των μακροπρόθεσμων συμβολαίων προμήθειας ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών.
Τέλος, από την 1η Ιανουαρίου 2028, οι εναπομένουσες ροές μέσω του αγωγού TurkStream θα κατευθύνονται προς μη κοινοτικές αγορές, όπως ορισμένα βαλκανικά κράτη και η Μολδαβία.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα σημαντικό κενό στην ενεργειακή αγορά της Κεντρικής, Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Υπολογίζεται ότι ετησίως θα πρέπει να αντικατασταθούν περίπου 14 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) ρωσικού αερίου μέσω αγωγών στις αγορές της περιοχής.
Το μεγαλύτερο μέρος των συγκεκριμένων ποσοτήτων συνδέεται με τις ροές του αγωγού TurkStream και τις συμβάσεις που εξυπηρετούν την Ουγγαρία και τη Σλοβακία. Οι χώρες αυτές έχουν διατηρήσει σημαντική εξάρτηση από το ρωσικό αέριο, ενώ οι υφιστάμενες συμβάσεις και οι βραχυπρόθεσμες πωλήσεις εξακολουθούν να υποστηρίζουν τις ροές κατά την τρέχουσα μεταβατική περίοδο.
Οι βραχυπρόθεσμες πωλήσεις μέσω TurkStream αναμένεται να παραμείνουν σχετικά υψηλές μέχρι το φθινόπωρο του 2027, καθώς οι συμβάσεις και οι εμπορικές ροές δεν εξαφανίζονται όλες ταυτόχρονα, αλλά τερματίζονται διαδοχικά.


Ωστόσο, από το 2028 και μετά, οι ευρωπαϊκές αγορές θα χρειαστεί να αναζητήσουν νέες πηγές και νέες διαδρομές τροφοδοσίας.
Οι βασικές εναλλακτικές λύσεις που εξετάζονται είναι οι εξής:

• LNG από τις διεθνείς αγορές, μέσω τερματικών επαναεριοποίησης.
• Αέριο από την Τουρκία, μέσω του TurkStream και άλλων διαδρομών.
• Αέριο από τη Ρουμανία, κυρίως μέσω της ανάπτυξης του Neptun Deep.
• LNG μέσω Κροατίας και των τερματικών σταθμών της Βορειοδυτικής Ευρώπης.
• Νέες ποσότητες μέσω της Ελλάδας, των διασυνδέσεων της Βουλγαρίας και του Vertical Corridor.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο η αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων. Είναι και η δημιουργία ενός νέου λειτουργικού δικτύου εμπορικών και φυσικών ροών που θα εξασφαλίζει ότι το αέριο θα φτάνει στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης.

Στον ακόλουθο χάρτη βλέπουμε το υπάρχον σύστημα αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και με κόκκινες τελείες οι «πύλες» του φυσικού αερίου στο σύστημα.

Η Ελλάδα: Από περιφερειακή αγορά έγινε ενεργειακή πύλη

Η Ελλάδα επιδιώκει από τα τέλη της δεκαετίας του 2000 να μετατραπεί σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο. Η ενεργειακή κρίση Ρωσίας–Ουκρανίας του 2009–2010, η οποία επηρέασε ιδιαίτερα τη Βουλγαρία και την Ελλάδα, ανέδειξε την ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών και των διαδρομών προμήθειας. Έτσι, η χώρα ανέπτυξε σταδιακά ένα σύνολο υποδομών και εμπορικών εργαλείων που άλλαξαν τη θέση της στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.
Ποιες είναι οι βασικές υποδομές;

Τερματικός σταθμός LNG Ρεβυθούσας. Αποτελεί βασική υποδομή εισαγωγής LNG και επιτρέπει στην Ελλάδα να έχει πρόσβαση σε διεθνείς προμηθευτές, πέρα από το αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών.

FSRU Αλεξανδρούπολης. Η ιδέα για τον πλωτό σταθμό αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG διατυπώθηκε το 2010. Η τεχνική προετοιμασία προχώρησε το 2017 και η τελική επενδυτική απόφαση ελήφθη το 2022, με συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η εγκατάσταση προσφέρει πρόσθετη δυνατότητα εισαγωγής LNG και τροφοδοσίας των βαλκανικών αγορών.

TAP – Trans Adriatic Pipeline. Ο αγωγός τέθηκε σε λειτουργία το 2021 και μεταφέρει αέριο από τον Νότιο Διάδρομο προς την Ιταλία, μέσω της Ελλάδας και της Αλβανίας.

IGB – Διασυνδετήριος Αγωγός Ελλάδας–Βουλγαρίας. Ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2022 και επιτρέπει την εξαγωγή αερίου από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, ενισχύοντας τη δυνατότητα τροφοδοσίας της ευρύτερης περιοχής.

HΕnEx – Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας. Η πλατφόρμα συναλλαγών φυσικού αερίου στην οποία συμμετέχει η Euronext με ποσοστό 41%, ξεκίνησε τη λειτουργία της τον Μάρτιο του 2022 και αποτελεί βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη οργανωμένης αγοράς και τη βελτίωση της εμπορικής ρευστότητας.

Μέσω αυτών των υποδομών, η Ελλάδα μετασχηματίστηκε από περιφερειακή αγορά, στο άκρο ενός ρωσικού αγωγού, σε χώρα εισαγωγής και διαμετακόμισης LNG, με δυνατότητα εξυπηρέτησης της Ιταλίας και των Βαλκανίων.

Η Ελλάδα έχει πλέον τη δυνατότητα να εισάγει αέριο από διαφορετικές πηγές, να καλύπτει την εγχώρια ζήτηση και να διοχετεύει ποσότητες προς τη Βουλγαρία και άλλες αγορές. Η μελλοντική εξέλιξη των ροών θα εξαρτηθεί από τη ζήτηση στην περιοχή, τη διαθεσιμότητα LNG, τις συμβάσεις προμήθειας και κυρίως από το κόστος μεταφοράς.

Το πλεονέκτημα της Ελλάδας: Ρευστότητα, διαφάνεια και ευρωπαϊκό πλαίσιο

Το βασικό πλεονέκτημα της Ελλάδας είναι η ανάπτυξη μιας πιο διαφανούς και οργανωμένης αγοράς φυσικού αερίου. Η αγορά του HEnEx έχει αυξήσει τον όγκο των συναλλαγών της και διευρύνει τις δυνατότητες εμπορικής διαχείρισης των ποσοτήτων. Οι όγκοι συναλλαγών του 2026 κινούνται περίπου 30% υψηλότερα από τον αντίστοιχο ρυθμό του προηγούμενου έτους.

Η εξέλιξη αυτή έχει σημασία διότι ένας περιφερειακός κόμβος δεν χρειάζεται μόνο υποδομές. Χρειάζεται και αγορά στην οποία οι προμηθευτές, οι traders και οι αγοραστές να μπορούν να πραγματοποιούν συναλλαγές με διαφάνεια, προβλέψιμους κανόνες και επαρκή ρευστότητα.

Σύμφωνα με το Gas Hub Scorecard 2026, για τη σύγκριση των εναλλακτικών ενεργειακών δικτύων εξετάζονται οι ακόλουθες τρεις παράμετροι:

• Το ρυθμιστικό πλαίσιο: η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα των κανόνων λειτουργίας της αγοράς.
• Η λειτουργία της αγοράς: οι υποδομές, οι διαδικασίες, η εμπορική οργάνωση και η δυνατότητα πρόσβασης.
• Οι επιδόσεις: η ρευστότητα, η συναλλακτική δραστηριότητα και η συνολική λειτουργία του κόμβου.

Η Ελλάδα εμφανίζεται με σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με αρκετές αγορές της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ενώ η διαφάνεια και η ευρωπαϊκή εναρμόνιση αποτελούν στοιχεία που μπορούν να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των διεθνών συμμετεχόντων.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να ελέγχει όχι μόνο την επάρκεια του αερίου, αλλά και την προέλευσή του.

Η αδυναμία της Ελλάδας: Το κόστος μεταφοράς και το «pancaking» των χρεώσεων

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της ελληνικής ενεργειακής πύλης είναι το κόστος μεταφοράς του αερίου από τα ελληνικά σημεία εισόδου έως τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης. Το «pancaking», δηλαδή η διαδοχική συσσώρευση χρεώσεων μεταφοράς — η μία πάνω στην άλλη — σε κάθε χώρα και σε κάθε σύστημα αγωγών από το οποίο διέρχεται το φυσικό αέριο, αποτελεί σημαντικό εμπόδιο.

Όταν το LNG εισάγεται στην Ελλάδα και στη συνέχεια μεταφέρεται σε αέρια μορφή προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Σερβία, την Ουγγαρία ή τη Σλοβακία, ο προμηθευτής πρέπει να καταβάλλει τέλη σε πολλαπλά συστήματα μεταφοράς.

Το κόστος αυτό προστίθεται στην τιμή αγοράς του LNG και μπορεί να καταστήσει το αέριο λιγότερο ανταγωνιστικό σε σχέση με ποσότητες που εισέρχονται στην περιοχή από άλλες διαδρομές.

Υπάρχουν πολλές πιθανές διαδρομές: το LNG από τη Ρεβυθούσα προς τη Βουλγαρία μέσω Kulata, το LNG από την Αλεξανδρούπολη προς τη Βουλγαρία μέσω IGB, η μεταφορά από την Ελλάδα προς τη Ρουμανία και στη συνέχεια προς την Ουγγαρία, οι διαδρομές μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας, καθώς και οι συνδυασμοί μεταφοράς προς την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, την Ουκρανία και τη Μολδαβία.

Η μεταφορά αερίου από την Ελλάδα προς τις βορειότερες αγορές παραμένει επιβαρυμένη. Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στην Ουγγαρία, η οποία αποτελεί πλέον αγορά της Κεντρικής Ευρώπης και έναν από τους σημαντικότερους στόχους τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Τουρκία.

Το κόστος μεταφοράς προς την Ουγγαρία ανέρχεται σε 2,27 €/MWh για το αέριο από τη Μαύρη Θάλασσα της Ρουμανίας, σε 3,04 €/MWh για το αέριο μέσω TurkStream, Βουλγαρίας και Σερβίας, σε 4,43 €/MWh για το LNG από τη Ρεβυθούσα μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας, σε 5,85 €/MWh για το LNG από την Αλεξανδρούπολη μέσω DESFA, Βουλγαρίας και Ρουμανίας και σε 7,51 €/MWh για το LNG από την Αλεξανδρούπολη μέσω IGB, Βουλγαρίας και Ρουμανίας. (Οι τιμές προέρχονται από την S&P Global Energy.)

Οι τιμές αυτές αφορούν το κόστος μεταφοράς και όχι την τελική τιμή του φυσικού αερίου. Δεν περιλαμβάνουν δηλαδή το κόστος του ίδιου του αερίου, τις χρεώσεις εξισορρόπησης και τις διαφορές τιμών μεταξύ των κόμβων των αγωγών.

Η σύγκριση δείχνει ότι το ελληνικό LNG μπορεί να είναι ανταγωνιστικό στην περιοχή, αλλά η ανταγωνιστικότητά του μειώνεται όσο μεγαλώνει η απόσταση από τα ελληνικά σημεία εισόδου και αυξάνονται οι ενδιάμεσες χρεώσεις.

Η Ελλάδα διαθέτει την υποδομή για να εισάγει αέριο, αλλά δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει ότι μπορεί να το παραδίδει σε όλες τις αγορές που στοχεύει, με το χαμηλότερο δυνατό κόστος.

Η Τουρκία: Γεωγραφική θέση, μεγάλη κλίμακα και διαφοροποιημένες προμήθειες

Η Τουρκία βρίσκεται ανάμεσα στις μεγάλες ενεργειακές περιοχές της Μέσης Ανατολής, της Κασπίας και της Ευρασίας και στις ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου. Η γεωγραφική της θέση αποτελεί το βασικό της στρατηγικό πλεονέκτημα. Διαθέτει εκτεταμένο δίκτυο αγωγών, πολλαπλές πηγές προμήθειας και σημαντικές υποδομές LNG, γεγονός που της επιτρέπει να λειτουργεί τόσο ως μεγάλη αγορά κατανάλωσης όσο και ως δυνητικός προμηθευτής γειτονικών χωρών.

Η Τουρκία εισάγει φυσικό αέριο από τη Ρωσία, μέσω των αγωγών Blue Stream και TurkStream, από το Αζερμπαϊτζάν μέσω αγωγών, από το Ιράν και από τις διεθνείς αγορές LNG με αυξανόμενη δυναμικότητα επαναεριοποίησης. Παράλληλα, αυξάνεται η συμβολή της εγχώριας παραγωγής. Η διαφοροποίηση αυτή τής προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στην κάλυψη της ζήτησης, αλλά δεν εξαλείφει την εξάρτησή της από συγκεκριμένους προμηθευτές.

Η Τουρκία επενδύει στην αύξηση της δυναμικότητας επαναεριοποίησης LNG, προκειμένου να καλύπτει τις εποχικές διακυμάνσεις της ζήτησης. Διαθέτει τερματικές εγκαταστάσεις όπως οι Marmara Ereğlisi, Egegaz Aliağa, Etki Liman, Dörtyol FSRU και Saros FSRU, ενώ σχεδιάζει και δεύτερη μονάδα FSRU στο Dörtyol.

Οι πλωτές μονάδες FSRU επιτρέπουν την αποθήκευση και επαναεριοποίηση LNG, ενισχύοντας τη δυνατότητα εισαγωγών όταν αυξάνεται η ζήτηση ή όταν περιορίζονται άλλες πηγές προμήθειας. Η αύξηση της δυναμικότητας LNG δεν έχει μόνο εσωτερική σημασία. Δίνει στην Τουρκία τη δυνατότητα να αποκτά πρόσθετες ποσότητες από τη διεθνή αγορά και, εφόσον υπάρχει διαθέσιμο πλεόνασμα, να τις διοχετεύει σε γειτονικές αγορές.

Η Τουρκία αναμένεται να εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες αγορές φυσικού αερίου της Ευρώπης κατά τη δεκαετία του 2030. Η κατανάλωση κατανέμεται σε τέσσερις βασικούς τομείς: οικιακή και εμπορική χρήση, βιομηχανία και μεταφορές, ηλεκτροπαραγωγή, καθώς και ιδιοκατανάλωση του συστήματος και απώλειες. Στον τουρκικό ενεργειακό «ισολογισμό» περιλαμβάνονται και οι εξαγωγές προς τη Συρία.

Η αυξανόμενη ζήτηση σημαίνει ότι η Τουρκία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως χώρα με μόνιμο και ανεξάντλητο πλεόνασμα αερίου. Θα πρέπει πρώτα να καλύπτει τις δικές της ανάγκες και στη συνέχεια να διαθέτει ποσότητες για εξαγωγές.

Η εκτίμηση είναι ότι μέσα στην επόμενη πενταετία η Τουρκία θα αντιμετωπίσει κενό προσφοράς περίπου 15 bcm ετησίως. Αυτό σημαίνει ότι η εγχώρια παραγωγή και οι υφιστάμενες συμβάσεις δεν θα επαρκούν από μόνες τους για να καλύψουν την προβλεπόμενη ζήτηση. Για τον λόγο αυτό, οι συμβάσεις με τη Ρωσία και το Ιράν παραμένουν σημαντικές για την τουρκική οικονομία.

Η Τουρκία θα χρειαστεί να εξασφαλίσει νέες ποσότητες μέσω της ανανέωσης ή της επέκτασης συμβολαίων προμήθειας μέσω αγωγών, νέων συμφωνιών LNG, αύξησης της εγχώριας παραγωγής και πιθανής αξιοποίησης πρόσθετων πηγών, όπως τα κοιτάσματα του Τουρκμενιστάν.

Στόχος της Τουρκίας είναι να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες της συνδυάζοντας την εγχώρια παραγωγή με τις εισαγωγές, ενώ παράλληλα να εξασφαλίσει πρόσθετες ποσότητες για επανεξαγωγή, ώστε να διευρύνει το ενεργειακό και να ενισχύσει το γεωπολιτικό της αποτύπωμα. Αυτό, όμως, προϋποθέτει ευνοϊκούς όρους προμήθειας και αποτελεσματική διαχείριση του ενεργειακού της ισοζυγίου.

Το πλεονέκτημα της Τουρκίας: Χαμηλότερο κόστος προς την Ουγγαρία

Το σχετικά χαμηλό κόστος μεταφοράς του τουρκικού αερίου προς την Ουγγαρία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της χώρας. Η Τουρκία μπορεί να αξιοποιήσει το υφιστάμενο δίκτυο αγωγών και τις διασυνδέσεις μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας, ώστε να παραδίδει αέριο στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης.

Οι διαδρομές που εξετάζονται περιλαμβάνουν πέντε βασικές επιλογές:

• Μεταφορά μέσω Malkoçlar/Strandzha προς τη Βουλγαρία.
• TurkStream μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας προς την Ουγγαρία.
• Διαδρομές μέσω Σερβίας προς το Kiskundorozsma.
• Διαδρομές μέσω Ρουμανίας προς την Ουγγαρία.
• Εναλλακτικές διαδρομές προς τη Σλοβακία, την Ουκρανία και τη Μολδαβία.

Η μεταφορά φυσικού αερίου μέσω Σερβίας και Ουγγαρίας προς το ουγγρικό σύστημα έχει κόστος περίπου 3,52 €/MWh. Η διαδρομή μέσω Ρουμανίας προς την Ουγγαρία εμφανίζει χαμηλότερο κόστος σε ορισμένα επιμέρους σκέλη, αλλά εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα και τους όρους πρόσβασης στα συστήματα μεταφοράς.

Επομένως, η Τουρκία μπορεί να αξιοποιήσει τις υφιστάμενες υποδομές για να φτάσει στην Ουγγαρία με κόστος που είναι συχνά χαμηλότερο από εκείνο των διαδρομών του «ελληνικού» LNG. Αυτό της δίνει σημαντικό πλεονέκτημα στον ανταγωνισμό για τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης.

Το μειονέκτημα της Τουρκίας: Αδυναμία διαφανούς ιχνηλάτησης της προέλευσης του φυσικού αερίου

Εδώ, όμως, ανακύπτει ένα πρόβλημα: η διαφάνεια και η προέλευση του αερίου. Το βασικό μειονέκτημα της Τουρκίας δεν είναι η έλλειψη υποδομών, αλλά η ανάγκη να αποδείξει ότι οι ποσότητες που εξάγονται προς την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν περιέχουν ρωσικό φυσικό αέριο.

Η Τουρκία διαθέτει πολλαπλές πηγές προμήθειας και το αέριο εισέρχεται σε ένα ενιαίο σύστημα μεταφοράς και κατανάλωσης. Σε ένα τέτοιο σύστημα, η φυσική ανάμειξη ποσοτήτων από διαφορετικές πηγές καθιστά δύσκολη την «ιχνηλάτηση» της προέλευσης συγκεκριμένων μορίων.

Επομένως, η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την απαγόρευση του ρωσικού αερίου δημιουργεί ένα κρίσιμο ζήτημα πιστοποίησης. Η Τουρκία θα πρέπει να αποδείξει ότι οι ποσότητες που εξάγει προς τη Βουλγαρία και τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές αγορές πληρούν τους ευρωπαϊκούς κανόνες προέλευσης.

Κατά συνέπεια, η αυστηρότητα με την οποία θα εφαρμόζεται ο ευρωπαϊκός έλεγχος στα σύνορα Τουρκίας–Βουλγαρίας θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την ανταγωνιστική θέση της χώρας. Η Τουρκία έχει το πλεονέκτημα της κλίμακας και των αγωγών, αλλά η ευρωπαϊκή αγορά απαιτεί πλέον όχι μόνο τη φυσική παράδοση αερίου, αλλά και την αποδεδειγμένη συμμόρφωση με τους κανόνες προέλευσης.

Η Ρουμανία και το Neptun Deep: Ο τρίτος ανταγωνιστής

Στην εξίσωση υπεισέρχεται και η Ρουμανία, η οποία αναμένεται να αλλάξει σημαντικά τον ενεργειακό χάρτη της περιοχής. Η ανάπτυξη του κοιτάσματος Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα, με την παραγωγή να αναμένεται να ξεκινήσει το 2027, μπορεί να μετατρέψει τη χώρα σε έναν από τους σημαντικότερους παραγωγούς φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η παραγωγή της χώρας, η οποία θα ενισχυθεί από το Neptun Deep, βασίζεται ήδη στην υφιστάμενη χερσαία παραγωγή της Romgaz, στην παραγωγή της OMV Petrom και στο κοίτασμα Midia. Μάλιστα, σύμφωνα με την S&P Global, εκτιμάται ότι η Ρουμανία θα εξελιχθεί στον μεγαλύτερο παραγωγό φυσικού αερίου της ΕΕ και σε σημαντικό περιφερειακό εξαγωγέα.

Ωστόσο, το πλεονέκτημα αυτό δεν αναμένεται να διατηρηθεί επ’ αόριστον, καθώς η παραγωγή του Neptun Deep προβλέπεται να υποχωρήσει έντονα προς τα τέλη της δεκαετίας του 2030, περιορίζοντας σταδιακά τη δυνατότητα εξαγωγών.

Η Ρουμανία μέχρι τότε θα μπορεί να καλύπτει σημαντικό μέρος της εγχώριας ζήτησης και να διαθέτει πλεονάζουσες ποσότητες προς την Ουκρανία, τη Μολδαβία, την Ουγγαρία και, ενδεχομένως, άλλες αγορές της Κεντρικής Ευρώπης. Αυτό περιορίζει τις ευκαιρίες για το «ελληνικό» LNG και τις διαδρομές του Vertical Corridor.

Η Ρουμανία έχει ένα ιδιαίτερα σημαντικό πλεονέκτημα: το αέριο της Μαύρης Θάλασσας μπορεί να μεταφερθεί προς την Ουγγαρία με κόστος περίπου 2,27 €/MWh, σύμφωνα με εκτιμήσεις των αναλυτών. Το κόστος αυτό είναι σημαντικά χαμηλότερο από το κόστος μεταφοράς LNG από την Αλεξανδρούπολη προς την ίδια αγορά.

Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν ανταγωνίζεται πλέον μόνο την Τουρκία για την πρόσβαση στις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης. Ανταγωνίζεται και μια χώρα της ΕΕ που θα διαθέτει εγχώρια παραγωγή, άμεση πρόσβαση σε γειτονικές αγορές και χαμηλότερο κόστος μεταφοράς.

Βέβαια, η Ρουμανία μπορεί να αποτελέσει ισχυρό ανταγωνιστή για περίπου μία δεκαετία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα εξασφαλίσει μόνιμη ενεργειακή κυριαρχία στην περιοχή. Η μελλοντική εξέλιξη θα εξαρτηθεί από την πορεία της παραγωγής, την εγχώρια ζήτηση και τις επενδύσεις στις διασυνδέσεις.

Ο ανταγωνισμός για την Ουγγαρία: Η σημαντικότερη αγορά-στόχος

Η Ουγγαρία αποτελεί τον σημαντικότερο εμπορικό στόχο για την Ελλάδα και την Τουρκία. Η χώρα εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το ρωσικό αέριο και θα πρέπει να αναζητήσει εναλλακτικές πηγές προμήθειας καθώς προχωρά η ευρωπαϊκή απαγόρευση.

Η πρόσβαση στην ουγγρική αγορά, η οποία αποτελεί και την πύλη προς την υπόλοιπη Κεντρική Ευρώπη, θα εξαρτηθεί από τέσσερις βασικούς παράγοντες:

Πρώτον, το κόστος μεταφοράς. Η Ρουμανία διαθέτει το πλεονέκτημα της εγχώριας παραγωγής, ενώ η Τουρκία μπορεί να αξιοποιήσει το TurkStream και τις διασυνδέσεις μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας. Η Ελλάδα πρέπει να μεταφέρει LNG μέσα από περισσότερα συστήματα, με αποτέλεσμα να επιβαρύνεται από υψηλότερες χρεώσεις.
Δεύτερον, τη διαθεσιμότητα ποσοτήτων. Η Τουρκία πρέπει να καλύπτει πρώτα την αυξανόμενη εγχώρια ζήτηση, ενώ η Ρουμανία θα διαθέτει εξαγώγιμο πλεόνασμα όσο αυξάνεται η παραγωγή του Neptun Deep.
Τρίτον, την πρόσβαση στις διασυνδέσεις. Η δυνατότητα μεταφοράς μέσω Σερβίας, Ρουμανίας και Βουλγαρίας θα καθορίσει ποιος μπορεί να παραδίδει μεγαλύτερες ποσότητες στην Ουγγαρία.
Τέταρτον, τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Η πιστοποίηση της προέλευσης του αερίου θα επηρεάσει ιδιαίτερα την Τουρκία, ενώ η Ελλάδα και η Ρουμανία λειτουργούν εντός του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου.

Επομένως, πρόκειται για έναν ανταγωνισμό που δεν θα κριθεί αποκλειστικά από τις πολιτικές σχέσεις ή τις διαθέσιμες υποδομές, αλλά από το συνολικό κόστος και την εμπορική αξιοπιστία κάθε διαδρομής.

Οι παράγοντες που θα κρίνουν το μέλλον

Η Ρουμανία αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό προμηθευτή της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και, σε κάποιο βαθμό, της Ουγγαρίας μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2040. Η εξέλιξη αυτή θα περιορίσει τις ποσότητες που μπορούν να διοχετευθούν μέσω του ελληνικού Vertical Corridor προς τις συγκεκριμένες αγορές.

Η Ελλάδα αναμένεται να διατηρήσει σημαντικό ρόλο στη Βουλγαρία και σε άλλες γειτονικές αγορές, όπου οι υποδομές και η γεωγραφική εγγύτητα προσφέρουν πλεονεκτήματα. Ωστόσο, η διείσδυση σε μεγαλύτερες αγορές, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, θα είναι δυσκολότερη λόγω του κόστους μεταφοράς και του ανταγωνισμού από τη Ρουμανία και την Τουρκία.

Η Τουρκία θα πρέπει να εξασφαλίσει ευνοϊκές συμβάσεις. Η BOTAŞ θα χρειαστεί να υπογράψει νέες συμφωνίες προμήθειας με τη Ρωσία, σε παρόμοια επίπεδα ποσοτήτων, και ενδεχομένως με το Ιράν, σε μειωμένες ποσότητες. Οι όροι αυτών των συμβάσεων θα καθορίσουν αν η Τουρκία θα μπορεί να διατηρήσει ανταγωνιστικό κόστος προμήθειας και να διαθέτει πρόσθετες ποσότητες για εξαγωγές προς την Ουγγαρία.

Ωστόσο, υπάρχουν τέσσερις ακόμη μεταβλητές που θα πρέπει να παρακολουθούνται:

1. Η στάση της Σερβίας: Θα διαχειρίζεται τις δυνατότητες μεταφοράς προς την Ουγγαρία με ανταγωνιστικούς και ισότιμους όρους ή θα προκύψουν περιορισμοί που θα ευνοούν συγκεκριμένες διαδρομές;
2. Η εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων προέλευσης: Πόσο αυστηρά θα ελέγχεται στα σύνορα Τουρκίας–Βουλγαρίας ότι το αέριο που εισέρχεται στην ΕΕ δεν είναι ρωσικής προέλευσης;
3. Η στρατηγική της Ρουμανίας: Θα επιταχύνει την επέκταση της διασύνδεσης Csanádpalota με την Ουγγαρία; Θα αξιοποιήσει περισσότερο τις αποθηκευτικές εγκαταστάσεις της Ουκρανίας και θα επιδιώξει πρόσβαση σε αγορές όπως η Σλοβακία και η Πολωνία;
4. Η επέκταση του TAP: Θα αυξηθεί η δυναμικότητα του αγωγού πέρα από τα σημερινά 11,2 bcm ετησίως;

Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα καθορίσουν την πραγματική δυνατότητα της Ελλάδας να μετατραπεί σε ευρωπαϊκό ενεργειακό κόμβο με ευρύτερη περιφερειακή εμβέλεια.

Ποιος θα κερδίσει τον ενεργειακό ανταγωνισμό;

Η Ελλάδα έχει ως βασικά πλεονεκτήματα τις αξιόλογες υποδομές υποδοχής LNG, τις ιδιαίτερες σχέσεις με το αμερικανικό LNG (η ισχύς των οποίων μένει να αποδειχθεί), τη διαφάνεια και την ένταξή της στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η κύρια αδυναμία της είναι το υψηλό κόστος μεταφοράς προς τον Βορρά. Σημαντικές αγορές-στόχοι είναι η Βουλγαρία και οι γειτονικές χώρες, ενώ κρίσιμος παράγοντας είναι η μείωση των μεταφορικών χρεώσεων.

Η Τουρκία έχει ως βασικά πλεονεκτήματα την κλίμακα, το δίκτυο αγωγών και τη γεωγραφική της θέση. Κύριες αδυναμίες της είναι η έλλειψη διαφάνειας και η ανάγκη πιστοποίησης της προέλευσης του φυσικού αερίου. Σημαντικές αγορές-στόχοι είναι η Ουγγαρία και η Κεντρική Ευρώπη, ενώ κρίσιμοι παράγοντες είναι οι ανταγωνιστικές συμβάσεις και η συμμόρφωση με τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Ρουμανία έχει ως βασικό πλεονέκτημα την εγχώρια παραγωγή. Κύρια αδυναμία της είναι η περιορισμένη διάρκεια του παραγωγικού πλεονάσματος. Σημαντικές αγορές-στόχοι είναι η Ουγγαρία και η Κεντρική Ευρώπη, ενώ κρίσιμοι παράγοντες είναι η επαρκής παραγωγή από το Neptun Deep και η ανάπτυξη των διασυνδέσεων του δικτύου αγωγών.

Το στοίχημα της Αθήνας

Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ελλάδα μπορεί να γίνει ενεργειακή πύλη. Αυτό έχει ήδη συμφωνηθεί και σε σημαντικό βαθμό επιτευχθεί. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορεί να γίνει μια ανταγωνιστική πύλη.

Η Τουρκία διαθέτει τη γεωγραφία, η Ρουμανία την παραγωγή και η Ελλάδα τις υποδομές και το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο. 

Στη νέα ενεργειακή πραγματικότητα, όμως, το πλεονέκτημα θα ανήκει σε εκείνον που θα συνδυάσει επάρκεια, αξιοπιστία και χαμηλό κόστος. Και αυτός είναι ένας αγώνας που μόλις αρχίζει.

Κωνσταντίνος Χαροκόπος
09/11/2026