Μια εξέλιξη που απαίτησε την προηγούμενη καθαίρεση από το αξίωμα του προέδρου του Σώματος, Ακίλα Σάλεχ, ο οποίος μέχρι την τελευταία στιγμή δεν υπέκυπτε στις ασφυκτικές πιέσεις που ασκούνταν.
Ο διάδοχός του, Αλ-Σαλίχιν Αμπντουλνάμπι αλ-Ομπέιντι, άνθρωπος του Σαντάμ Χαφτάρ και επικεφαλής, μάλιστα, της πρόσφατα συγκροτηθείσας Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Φιλίας Τουρκίας - Λιβύης, στην πρώτη ουσιαστική συνεδρίαση του Σώματος έφερε προς κύρωση το παράνομο τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Η Αθήνα, με ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών, «απορρίπτει την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του ψευδεπίγραφου τουρκολιβυκού Μνημονίου του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών» και επισημαίνει ότι η «απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής».
Η Αθήνα, με ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών, «απορρίπτει την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του ψευδεπίγραφου τουρκολιβυκού Μνημονίου του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών» και επισημαίνει ότι η «απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής».
Το Υπουργείο Εξωτερικών καλεί επίσης τη λιβυκή πλευρά «να απόσχει από κάθε ενέργεια που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και υπονομεύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο» και δηλώνει ότι έχει ήδη ενημερώσει συμμάχους και εταίρους και προειδοποιεί ότι θα «προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων»...
Η κύρωση του Μνημονίου δεν το νομιμοποιεί, προσδίδει όμως επίφαση εσωτερικής νομιμοποίησης στη Λιβύη, καθώς ένα από τα επιχειρήματα για την ακυρότητά του ήταν ότι δεν ακολουθήθηκε η νόμιμη εσωτερική διαδικασία έγκρισής του. Το 2019, η κυβέρνηση της Τρίπολης προσέφερε το τουρκολιβυκό Μνημόνιο στην Άγκυρα, προκειμένου να εξασφαλίσει την αναγκαία στρατιωτική βοήθεια, η οποία ήταν απαραίτητη για να αναχαιτίσει τις δυνάμεις του στρατηγού Χαφτάρ από την Ανατολική Λιβύη και την προέλασή τους προς την Τρίπολη. Η Ανατολική Λιβύη και το Κοινοβούλιο που εδρεύει στο Τομπρούκ είχαν καταγγείλει το Μνημόνιο και είχαν στηρίξει την αντίθεση σε αυτό, η οποία είχε εκφραστεί όχι μόνο από την Ελλάδα αλλά και από την Αίγυπτο, την Κύπρο, ακόμη και τη Συρία.
Όλα αυτά τα χρόνια υπήρχε ανοικτός δίαυλος της Αθήνας με την Ανατολική Λιβύη, με βασικό συνομιλητή τον Ακίλα Σάλεχ αλλά και τον στρατηγό Χαφτάρ, και η τουρκική πίεση για την κύρωση του Μνημονίου δεν είχε αποδώσει μέχρι τώρα, που οι εσωτερικές συνθήκες στη Λιβύη έδωσαν την ευκαιρία για να ληφθεί η απόφαση του Κοινοβουλίου. Η εκπαραθύρωση του Ακίλα Σάλεχ από τη θέση του προέδρου του Κοινοβουλίου, το οποίο παραμένει το ίδιο από το 2014, όταν έγιναν οι τελευταίες εκλογές (και η νομιμότητα του οποίου έχει αμφισβητηθεί και εσωτερικά), έγινε για λόγους που είχαν να κάνουν με τις εσωτερικές εξελίξεις, καθώς ο Σάλεχ είναι ισχυρός παράγοντας που ήθελε να έχει λόγο στις διεργασίες.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ, ο οποίος έχει αναδειχθεί σε ισχυρό άνδρα της Ανατολικής Λιβύης, επιδιώκει να είναι απόλυτος κυρίαρχος και να διεκδικήσει από θέση ισχύος τη θέση του προέδρου της χώρας, εάν και όποτε γίνουν ενιαίες εκλογές. Η Τουρκία, η οποία τα τελευταία δύο χρόνια έκανε μεγάλο άνοιγμα προς τη Βεγγάζη, αποκατέστησε τις σχέσεις της με την Ανατολική Λιβύη μέσω του Σαντάμ Χαφτάρ, με αντάλλαγμα την υπόσχεση για στρατιωτική βοήθεια αλλά και επενδύσεις. Στα χαρτιά που έπαιξε η Τουρκία ήταν και ο εκβιασμός ότι, εάν δεν γίνουν αποδεκτοί οι όροι της, θα στρέψει και πάλι όλη την επιρροή και το βάρος της στη στήριξη της Δυτικής Λιβύης, κάτι που ήθελε να αποτρέψει η πλευρά Χαφτάρ.
Ο ίδιος, πάντως, ο αρχιστράτηγος, χωρίς να δώσει κάποια υπόσχεση, έδειχνε να είναι αρνητικός στην κύρωση του Μνημονίου στην τελευταία συνάντηση που είχε με τον Γ. Γεραπετρίτη στη Βεγγάζη(28 Μαρτιου 2026), ενώ ο Σαντάμ Χαφτάρ, στην επίσκεψή του στην Αθήνα(15 Ιουνίου 2026) χωρίς να αναφερθεί στο θέμα της κύρωσης, είχε δείξει διάθεση συνεργασίας με την Αθήνα.
Η Αθήνα είχε πληροφορίες το τελευταίο διάστημα για κινήσεις προς κύρωση του Μνημονίου και ο Γ. Γεραπετρίτης είχε συζητήσει το ζήτημα με τον Αιγύπτιο ομόλογό του την περασμένη εβδομάδα, σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν. Ενώ είχε διαμηνυθεί, διά της διπλωματικής οδού, ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα μείνει χωρίς συνέπειες.
Η κύρωση του Μνημονίου δεν επιφέρει αλλαγές επί του πεδίου.
Ήδη, και χωρίς να έχει κυρωθεί το τουρκολιβυκό Μνημόνιο, τόσο η Τουρκία όσο και η Λιβύη είχαν επιδιώξει να κατοχυρώσουν παράνομα τετελεσμένα με τη μόνιμη κατάθεση στον ΟΗΕ των αυθαίρετων χαρτών των υποτιθέμενων εξωτερικών ορίων της ΑΟΖ τους, βάσει του τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Η επιδίωξη της Τουρκίας ήταν να υπάρξει «τυπική» κατοχύρωση του Μνημονίου, ώστε, όταν δρομολογηθούν εξελίξεις στο εσωτερικό της χώρας και προκηρυχθούν ενιαίες εκλογές, να μην παραμένει σε εκκρεμότητα το Μνημόνιο, με κίνδυνο τότε να περιθωριοποιηθεί ή ακόμη και να ατονήσει. Η πίεση προς τη Βεγγάζη εστιαζόταν ακόμη και στο επιχείρημα ότι, όσο δεν κυρώνεται το Μνημόνιο, τόσο «απειλούνται από την Ελλάδα» τα δικαιώματα της Λιβύης σε θαλάσσιες ζώνες. Και αυτό ήταν κάτι που ο Σαντάμ Χαφτάρ δεν ήθελε να του απευθύνεται ως μομφή, όταν ετοιμάζεται να διεκδικήσει την εξουσία στη χώρα.
Ο πειρασμός για την Τουρκία θα είναι τώρα, σε μια προσπάθεια απάντησης στις κινήσεις της Ελλάδας με τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (ΘΧΣ), το Θαλάσσιο Πάρκο και κυρίως τις έρευνες της Chevron, να ασκήσει πιέσεις στη Λιβύη προκειμένου να υπάρξουν παραχωρήσεις για έρευνες σε περιοχές που θα εκτείνονται βόρεια από τη μέση γραμμή που έχει ορίσει η Ελλάδα και την οποία, παρά τις διπλωματικές διαμαρτυρίες, έχει δεχθεί de facto η λιβυκή πλευρά, με την οριοθέτηση των δικών της οικοπέδων να ακολουθεί αυτή τη μέση γραμμή.
Η τελευταία εξέλιξη, πάντως, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τις συνομιλίες που ήταν σε εξέλιξη μεταξύ των δύο χωρών για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, αν και, στη διάρκεια των συνομιλιών, η λιβυκή πλευρά κάθε άλλο παρά είχε αποστεί από τις θέσεις που προκύπτουν από το τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Εκ των πραγμάτων, η ένταση που προκαλεί η Λιβύη με την απόφαση του Κοινοβουλίου επιβαρύνει και το κλίμα στις σχέσεις της με την ΕΕ, καθώς όλες οι αποφάσεις για βοήθεια προς τη Λιβύη περνούν και από την Ελλάδα, ενώ η απομάκρυνση του Α. Σάλεχ, η κύρωση του Μνημονίου και η μεγαλύτερη πρόσβαση και επιρροή που αποκτά η Τουρκία όχι μόνο στην Τρίπολη αλλά και στην Ανατολική Λιβύη δημιουργούν εξαιρετικά αρνητικό κλίμα και στις σχέσεις με την Αίγυπτο.
Η προσπάθεια της Τουρκίας να ελέγξει τις πολιτικές εξελίξεις στη Λιβύη, όμως, αντιμετωπίζεται με εξαιρετική επιφυλακτικότητα και από τα ΗΑΕ, τα οποία έχουν ισχυρούς δεσμούς με την οικογένεια Χαφτάρ, αλλά και από το Ισραήλ, με το οποίο το τελευταίο διάστημα απέκτησε δίαυλο επικοινωνίας ο Σαντάμ Χαφτάρ.
Η κύρωση του Μνημονίου δεν το νομιμοποιεί, προσδίδει όμως επίφαση εσωτερικής νομιμοποίησης στη Λιβύη, καθώς ένα από τα επιχειρήματα για την ακυρότητά του ήταν ότι δεν ακολουθήθηκε η νόμιμη εσωτερική διαδικασία έγκρισής του. Το 2019, η κυβέρνηση της Τρίπολης προσέφερε το τουρκολιβυκό Μνημόνιο στην Άγκυρα, προκειμένου να εξασφαλίσει την αναγκαία στρατιωτική βοήθεια, η οποία ήταν απαραίτητη για να αναχαιτίσει τις δυνάμεις του στρατηγού Χαφτάρ από την Ανατολική Λιβύη και την προέλασή τους προς την Τρίπολη. Η Ανατολική Λιβύη και το Κοινοβούλιο που εδρεύει στο Τομπρούκ είχαν καταγγείλει το Μνημόνιο και είχαν στηρίξει την αντίθεση σε αυτό, η οποία είχε εκφραστεί όχι μόνο από την Ελλάδα αλλά και από την Αίγυπτο, την Κύπρο, ακόμη και τη Συρία.
Όλα αυτά τα χρόνια υπήρχε ανοικτός δίαυλος της Αθήνας με την Ανατολική Λιβύη, με βασικό συνομιλητή τον Ακίλα Σάλεχ αλλά και τον στρατηγό Χαφτάρ, και η τουρκική πίεση για την κύρωση του Μνημονίου δεν είχε αποδώσει μέχρι τώρα, που οι εσωτερικές συνθήκες στη Λιβύη έδωσαν την ευκαιρία για να ληφθεί η απόφαση του Κοινοβουλίου. Η εκπαραθύρωση του Ακίλα Σάλεχ από τη θέση του προέδρου του Κοινοβουλίου, το οποίο παραμένει το ίδιο από το 2014, όταν έγιναν οι τελευταίες εκλογές (και η νομιμότητα του οποίου έχει αμφισβητηθεί και εσωτερικά), έγινε για λόγους που είχαν να κάνουν με τις εσωτερικές εξελίξεις, καθώς ο Σάλεχ είναι ισχυρός παράγοντας που ήθελε να έχει λόγο στις διεργασίες.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ, ο οποίος έχει αναδειχθεί σε ισχυρό άνδρα της Ανατολικής Λιβύης, επιδιώκει να είναι απόλυτος κυρίαρχος και να διεκδικήσει από θέση ισχύος τη θέση του προέδρου της χώρας, εάν και όποτε γίνουν ενιαίες εκλογές. Η Τουρκία, η οποία τα τελευταία δύο χρόνια έκανε μεγάλο άνοιγμα προς τη Βεγγάζη, αποκατέστησε τις σχέσεις της με την Ανατολική Λιβύη μέσω του Σαντάμ Χαφτάρ, με αντάλλαγμα την υπόσχεση για στρατιωτική βοήθεια αλλά και επενδύσεις. Στα χαρτιά που έπαιξε η Τουρκία ήταν και ο εκβιασμός ότι, εάν δεν γίνουν αποδεκτοί οι όροι της, θα στρέψει και πάλι όλη την επιρροή και το βάρος της στη στήριξη της Δυτικής Λιβύης, κάτι που ήθελε να αποτρέψει η πλευρά Χαφτάρ.
Ο ίδιος, πάντως, ο αρχιστράτηγος, χωρίς να δώσει κάποια υπόσχεση, έδειχνε να είναι αρνητικός στην κύρωση του Μνημονίου στην τελευταία συνάντηση που είχε με τον Γ. Γεραπετρίτη στη Βεγγάζη(28 Μαρτιου 2026), ενώ ο Σαντάμ Χαφτάρ, στην επίσκεψή του στην Αθήνα(15 Ιουνίου 2026) χωρίς να αναφερθεί στο θέμα της κύρωσης, είχε δείξει διάθεση συνεργασίας με την Αθήνα.
Η Αθήνα είχε πληροφορίες το τελευταίο διάστημα για κινήσεις προς κύρωση του Μνημονίου και ο Γ. Γεραπετρίτης είχε συζητήσει το ζήτημα με τον Αιγύπτιο ομόλογό του την περασμένη εβδομάδα, σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν. Ενώ είχε διαμηνυθεί, διά της διπλωματικής οδού, ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα μείνει χωρίς συνέπειες.
Η κύρωση του Μνημονίου δεν επιφέρει αλλαγές επί του πεδίου.
Ήδη, και χωρίς να έχει κυρωθεί το τουρκολιβυκό Μνημόνιο, τόσο η Τουρκία όσο και η Λιβύη είχαν επιδιώξει να κατοχυρώσουν παράνομα τετελεσμένα με τη μόνιμη κατάθεση στον ΟΗΕ των αυθαίρετων χαρτών των υποτιθέμενων εξωτερικών ορίων της ΑΟΖ τους, βάσει του τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Η επιδίωξη της Τουρκίας ήταν να υπάρξει «τυπική» κατοχύρωση του Μνημονίου, ώστε, όταν δρομολογηθούν εξελίξεις στο εσωτερικό της χώρας και προκηρυχθούν ενιαίες εκλογές, να μην παραμένει σε εκκρεμότητα το Μνημόνιο, με κίνδυνο τότε να περιθωριοποιηθεί ή ακόμη και να ατονήσει. Η πίεση προς τη Βεγγάζη εστιαζόταν ακόμη και στο επιχείρημα ότι, όσο δεν κυρώνεται το Μνημόνιο, τόσο «απειλούνται από την Ελλάδα» τα δικαιώματα της Λιβύης σε θαλάσσιες ζώνες. Και αυτό ήταν κάτι που ο Σαντάμ Χαφτάρ δεν ήθελε να του απευθύνεται ως μομφή, όταν ετοιμάζεται να διεκδικήσει την εξουσία στη χώρα.
Ο πειρασμός για την Τουρκία θα είναι τώρα, σε μια προσπάθεια απάντησης στις κινήσεις της Ελλάδας με τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (ΘΧΣ), το Θαλάσσιο Πάρκο και κυρίως τις έρευνες της Chevron, να ασκήσει πιέσεις στη Λιβύη προκειμένου να υπάρξουν παραχωρήσεις για έρευνες σε περιοχές που θα εκτείνονται βόρεια από τη μέση γραμμή που έχει ορίσει η Ελλάδα και την οποία, παρά τις διπλωματικές διαμαρτυρίες, έχει δεχθεί de facto η λιβυκή πλευρά, με την οριοθέτηση των δικών της οικοπέδων να ακολουθεί αυτή τη μέση γραμμή.
Η τελευταία εξέλιξη, πάντως, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τις συνομιλίες που ήταν σε εξέλιξη μεταξύ των δύο χωρών για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, αν και, στη διάρκεια των συνομιλιών, η λιβυκή πλευρά κάθε άλλο παρά είχε αποστεί από τις θέσεις που προκύπτουν από το τουρκολιβυκό Μνημόνιο.
Εκ των πραγμάτων, η ένταση που προκαλεί η Λιβύη με την απόφαση του Κοινοβουλίου επιβαρύνει και το κλίμα στις σχέσεις της με την ΕΕ, καθώς όλες οι αποφάσεις για βοήθεια προς τη Λιβύη περνούν και από την Ελλάδα, ενώ η απομάκρυνση του Α. Σάλεχ, η κύρωση του Μνημονίου και η μεγαλύτερη πρόσβαση και επιρροή που αποκτά η Τουρκία όχι μόνο στην Τρίπολη αλλά και στην Ανατολική Λιβύη δημιουργούν εξαιρετικά αρνητικό κλίμα και στις σχέσεις με την Αίγυπτο.
Η προσπάθεια της Τουρκίας να ελέγξει τις πολιτικές εξελίξεις στη Λιβύη, όμως, αντιμετωπίζεται με εξαιρετική επιφυλακτικότητα και από τα ΗΑΕ, τα οποία έχουν ισχυρούς δεσμούς με την οικογένεια Χαφτάρ, αλλά και από το Ισραήλ, με το οποίο το τελευταίο διάστημα απέκτησε δίαυλο επικοινωνίας ο Σαντάμ Χαφτάρ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου