Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Forvis Mazars στο Λονδίνο, Γιώργος Λαγαρίας, εξηγεί τι πραγματικά συμβαίνει με τη ρωσική οικονομία, και αναλύει το αδιέξοδο που θα κληθεί ο Πούτιν να αντιμετωπίσει...
Συνέντευξη στον Νίκο Ταμπακόπουλο
Οι Ρώσοι τραβάνε τα χρήματά τους από τις τράπεζες και οι εκροές έχουν φτάσει σε ιστορικό ρεκόρ. Τι συμβαίνει με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα;
Φόβος συμβαίνει, και πολύ λογικά. Οι πολίτες φοβούνται για την αποσταθεροποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος από τις Ουκρανικές επιθέσεις, και για την πιθανότητα εθνικοποίησης καταθέσεων για να πληρωθούν τα κόστη του πολέμου. Πέρσι μόνο, οι Ρωσικές αρχές εθνικοποίησαν 44 δις ευρώ ιδιωτικά assets.
Όμως εδώ πρέπει να δώσουμε και την πραγματική διάσταση των γεγονότων. Οι ρωσικές τράπεζες έχουν περίπου 1.32 τρις εύρω καταθέσεις. Η απόσυρση 21 δις, αποτελεί 2% επί του συνολικού ποσού, ή 3.4% επί των καταθέσεων των νοικοκυριών. Επικεντρώνεται δε, προς το παρόν, στην Gazprombank (που έχει χάσει 11% των καταθέσεων) και σε δύο μικρότερες τράπεζες, αν και η Alfa επίσης βλέπει αυξημένες εκροές. Ουσιαστικά πρόκειται για ανακατανομή και για αύξηση μετρητών, σε μια κλειστή οικονομία που τα χρήματα δεν θα φύγουν εύκολα για το εξωτερικό. Δεν μιλάμε, δηλαδή, ακόμα για κρίση.
Την ίδια στιγμή τα ενεργειακά έσοδα απειλούνται και το έλλειμμα διογκώνεται. Ποιοι οι λόγοι αυτής της επιβράδυνσης της ρωσικής οικονομίας;
Το πρόβλημα είναι τα αυξανόμενα έξοδα του πολέμου, και ο φόβος των πολιτών μετά τις κλιμακούμενες Ουκρανικές επιθέσεις στη Μόσχα.
Όμως και πάλι πρέπει να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά. Δεν μιλάμε ακόμα για κατάρρευση. Η Rosstat δίνει το ΑΕΠ του δευτέρου τριμήνου αυξημένο κατά 1.3%. Η ανάπτυξη για το έτος είναι 0.0–1.0%, όχι ύφεση. Ο πληθωρισμός βέβαια είναι 6%-7%, αρκετά υψηλός. Μιλάμε δηλαδή για στασιμοπληθωρισμό, όχι για κατάρρευση, όπως ας πούμε το 1992 ή το 1998.
Τα ενεργειακά έσοδα πιέζονται, κάτω 45% για το πρώτο εξάμηνο, αλλά ακόμα βρίσκονται κοντά στους μέσους όρους τους. Οι επιθέσεις στα διυλιστήρια οδηγούν κυρίως σε εγχώριο σοκ. Το έλλειμμα αυξάνεται καθώς τα έξοδα του πολέμου διογκώνονται, και αυτό οδηγεί σε αύξηση της άμεσης και έμμεσης φορολογίας.
Τις ρωσικές εταιρείες και τις εισηγμένες στο χρηματιστήριο πώς τις αξιολογείτε; Ποιες οι προοπτικές τους;
Δεν μπορούν να αξιολογηθούν με πλήρως οικονομικά κριτήρια. Το ρωσικό χρηματιστήριο είναι για επενδυτές με πολύ μεγάλη ανοχή στο ρίσκο και βαθιά γεωπολιτική άποψη. Η οικονομία βρίσκεται σε καθεστώς διεθνών κυρώσεων. Κάθε μέτοχος σε αυτές τις εταιρίες βρίσκεται αντιμέτωπος με το φάσμα της εθνικοποίησης. Κάθε εταιρία που βασίζεται στον εγχώριο καταναλωτή, μπορεί να δει κατάρρευση των πωλήσεων. Η θεμελιώδης οικονομική ανάλυση είναι δευτερεύουσα μπροστά στις γεωπολιτικές πιέσεις.
Οι κυρώσεις κατά της Μόσχας και το κόστος του πολέμου μπορεί να «σηκωθεί» από την οικονομία και για πόσο;
Το ερώτημα του 1 τρισεκατομμυρίου. Θα είμαι γενναίος και θα πω «όχι για πολύ», αλλά με τον αστερίσκο ότι η Κίνα μπορεί να την ενισχύσει περεταίρω. Το 2022 δεν θεωρούσαμε ότι η Ρωσική οικονομία μπορεί να αντέξει τις διεθνείς κυρώσεις για καιρό. Φτάσαμε 4 χρόνια αργότερα. Το Ινστιτούτο του Κιέλου δημοσίευσε τον Ιούνιο μια έκθεση σύμφωνα με την οποία τα δημοσιονομικά αποθέματα της οικονομίας πλέον έχουν εξαντληθεί.
Πλέον το Κρεμλίνο βασίζεται κυρίως σε χρηματοδότηση από τον ιδιωτικό τομέα (τράπεζες), και αυξανόμενο δανεισμό. Και το μεγαλύτερο πρόβλημα του δεν είναι αυτό, αλλά η πρόσβαση σε τεχνολογία και ανθρώπινο δυναμικό, καθώς και οι μειούμενες παραγωγικές της ικανότητες. Το ερώτημα δεν είναι πόσο αντέχει η Ρωσία, αλλά πόσο πολύ θέλει να εμπλακεί η Κίνα.
Αν ο πόλεμος συνεχιστεί για καιρό ακόμα, θα έρθει μια πολύ δύσκολη στιγμή που ο Βλαντιμίρ Πούτιν θα πρέπει να αποφασίσει μεταξύ συνθηκολόγησης ή πλήρους υποθήκευσης της χώρας στην Κίνα.
Πώς κρίνετε την πορεία του ρουβλιού και ποιες κινήσεις του Πούτιν έχουν επιβραδύνει την ανάπτυξη;
Tο Ρούβλι έχει υποχωρήσει 58% από την αρχή του πολέμου έναντι του Ευρώ, όμως παραμένει σχετικά σταθερό τα τελευταία τρία χρόνια. Μεγάλο ρόλο παίζει και το αποθεματικό σε χρυσό της ρωσικής κεντρικής τράπεζας. Το νόμισμα δεν λειτουργεί πλέον ως ένα ελεύθερα διαπραγματεύσιμο νόμισμα σε ανοιχτές διεθνείς αγορές, αλλά ως ένα αυστηρά ελεγχόμενο εργαλείο εσωτερικής διαχείρισης, με ελέγχους κεφαλαίων και τεχνητή στήριξη. Όσο για την ανάπτυξη, η στρατιωτικοποίηση της οικονομίας, των εθνικών πόρων και του ανθρώπινου δυναμικού, η εξάντληση των δημοσιονομικών αποθεμάτων και το αναγκαστικά υψηλό επιτόκιο της κεντρικής τράπεζας είναι οι βασικοί λόγοι για τους οποίους η πραγματική ανάπτυξη περιορίζεται.
Η Ρωσία τι χρειάζεται για να αναζωογονηθεί η οικονομία της την ειρήνη πιο πολύ από την Ουκρανία;
Νομίζω ότι και οι δυο χρειάζονται την ειρήνη το ίδιο, τουλάχιστον οικονομικά. Από τη μια, στην Ουκρανία, μια πρακτικά κατεστραμμένη οικονομία που θα βασιστεί σε ευρωπαϊκά και ίσως αμερικανικά κεφάλαια για την ανοικοδόμηση της. Από την άλλη, στη Ρωσία, ένας λογαριασμός προς την Κίνα που ολοένα μεγαλώνει. Και στις δυο, λαοί εξαντλημένοι, και στρατοί αποδυναμωμένοι. Δεν υπάρχει σύγκριση. Η ειρήνη είναι επιτακτική.
Τέλος, πώς σχολιάζετε τις ευρωπαϊκές κυρώσεις εις βάρος της Μόσχας; Είναι ικανοποιητικές και αποτελεσματικές;
Όχι, εκ του αποτελέσματος απλώς την ενόχλησαν. Ο πόλεμος έχει κρατήσει 4.5 χρόνια. Η Ρωσία κατάφερε να κινηθεί γύρω από τις κυρώσεις και τελικά να πουλάει την ενέργεια της πίσω στους Ευρωπαίους ακριβότερα και μέσω τρίτων. Η τεχνολογική αποκοπή την οδήγησε απλώς στην Κίνα. Η δέσμευση ρωσικών assets δεν εμπόδισε την κεντρική τράπεζα να αυξήσει σημαντικά τα αποθέματα της σε χρυσό για να στηρίξει το Ρούβλι. Ακόμα και οι αμερικανικές κυρώσεις, ο αποκλεισμός της Ρωσίας από το SWIFT δεν την αποθάρρυναν.
Η Ρωσία είναι μια μεγάλη χώρα που επιτέθηκε σε μια μικρότερη. Είχε τους πόρους και τη στήριξη για να το κάνει, και ίσως να πετύχαινε αν η Ουκρανία δεν αποδεικνυόταν τόσο ανθεκτική . Η Ευρώπη μπορούσε να εμπλακεί οικονομικά και με την παροχή όπλων και το έκανε. Το μόνο βήμα που δεν έκανε ήταν η απευθείας στρατιωτική εμπλοκή. Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα κρίνουν κατά πόσον αυτό ήταν σοφό ή όχι. Οι οικονομικές κυρώσεις, πάντως, αποδείχτηκαν λίγες για να σταματήσουν αυτόν τον πόλεμο.
Συνέντευξη στον Νίκο Ταμπακόπουλο
Οι Ρώσοι τραβάνε τα χρήματά τους από τις τράπεζες και οι εκροές έχουν φτάσει σε ιστορικό ρεκόρ. Τι συμβαίνει με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα;
Φόβος συμβαίνει, και πολύ λογικά. Οι πολίτες φοβούνται για την αποσταθεροποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος από τις Ουκρανικές επιθέσεις, και για την πιθανότητα εθνικοποίησης καταθέσεων για να πληρωθούν τα κόστη του πολέμου. Πέρσι μόνο, οι Ρωσικές αρχές εθνικοποίησαν 44 δις ευρώ ιδιωτικά assets.
Όμως εδώ πρέπει να δώσουμε και την πραγματική διάσταση των γεγονότων. Οι ρωσικές τράπεζες έχουν περίπου 1.32 τρις εύρω καταθέσεις. Η απόσυρση 21 δις, αποτελεί 2% επί του συνολικού ποσού, ή 3.4% επί των καταθέσεων των νοικοκυριών. Επικεντρώνεται δε, προς το παρόν, στην Gazprombank (που έχει χάσει 11% των καταθέσεων) και σε δύο μικρότερες τράπεζες, αν και η Alfa επίσης βλέπει αυξημένες εκροές. Ουσιαστικά πρόκειται για ανακατανομή και για αύξηση μετρητών, σε μια κλειστή οικονομία που τα χρήματα δεν θα φύγουν εύκολα για το εξωτερικό. Δεν μιλάμε, δηλαδή, ακόμα για κρίση.
Την ίδια στιγμή τα ενεργειακά έσοδα απειλούνται και το έλλειμμα διογκώνεται. Ποιοι οι λόγοι αυτής της επιβράδυνσης της ρωσικής οικονομίας;
Το πρόβλημα είναι τα αυξανόμενα έξοδα του πολέμου, και ο φόβος των πολιτών μετά τις κλιμακούμενες Ουκρανικές επιθέσεις στη Μόσχα.
Όμως και πάλι πρέπει να βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά. Δεν μιλάμε ακόμα για κατάρρευση. Η Rosstat δίνει το ΑΕΠ του δευτέρου τριμήνου αυξημένο κατά 1.3%. Η ανάπτυξη για το έτος είναι 0.0–1.0%, όχι ύφεση. Ο πληθωρισμός βέβαια είναι 6%-7%, αρκετά υψηλός. Μιλάμε δηλαδή για στασιμοπληθωρισμό, όχι για κατάρρευση, όπως ας πούμε το 1992 ή το 1998.
Τα ενεργειακά έσοδα πιέζονται, κάτω 45% για το πρώτο εξάμηνο, αλλά ακόμα βρίσκονται κοντά στους μέσους όρους τους. Οι επιθέσεις στα διυλιστήρια οδηγούν κυρίως σε εγχώριο σοκ. Το έλλειμμα αυξάνεται καθώς τα έξοδα του πολέμου διογκώνονται, και αυτό οδηγεί σε αύξηση της άμεσης και έμμεσης φορολογίας.
Τις ρωσικές εταιρείες και τις εισηγμένες στο χρηματιστήριο πώς τις αξιολογείτε; Ποιες οι προοπτικές τους;
Δεν μπορούν να αξιολογηθούν με πλήρως οικονομικά κριτήρια. Το ρωσικό χρηματιστήριο είναι για επενδυτές με πολύ μεγάλη ανοχή στο ρίσκο και βαθιά γεωπολιτική άποψη. Η οικονομία βρίσκεται σε καθεστώς διεθνών κυρώσεων. Κάθε μέτοχος σε αυτές τις εταιρίες βρίσκεται αντιμέτωπος με το φάσμα της εθνικοποίησης. Κάθε εταιρία που βασίζεται στον εγχώριο καταναλωτή, μπορεί να δει κατάρρευση των πωλήσεων. Η θεμελιώδης οικονομική ανάλυση είναι δευτερεύουσα μπροστά στις γεωπολιτικές πιέσεις.
Οι κυρώσεις κατά της Μόσχας και το κόστος του πολέμου μπορεί να «σηκωθεί» από την οικονομία και για πόσο;
Το ερώτημα του 1 τρισεκατομμυρίου. Θα είμαι γενναίος και θα πω «όχι για πολύ», αλλά με τον αστερίσκο ότι η Κίνα μπορεί να την ενισχύσει περεταίρω. Το 2022 δεν θεωρούσαμε ότι η Ρωσική οικονομία μπορεί να αντέξει τις διεθνείς κυρώσεις για καιρό. Φτάσαμε 4 χρόνια αργότερα. Το Ινστιτούτο του Κιέλου δημοσίευσε τον Ιούνιο μια έκθεση σύμφωνα με την οποία τα δημοσιονομικά αποθέματα της οικονομίας πλέον έχουν εξαντληθεί.
Πλέον το Κρεμλίνο βασίζεται κυρίως σε χρηματοδότηση από τον ιδιωτικό τομέα (τράπεζες), και αυξανόμενο δανεισμό. Και το μεγαλύτερο πρόβλημα του δεν είναι αυτό, αλλά η πρόσβαση σε τεχνολογία και ανθρώπινο δυναμικό, καθώς και οι μειούμενες παραγωγικές της ικανότητες. Το ερώτημα δεν είναι πόσο αντέχει η Ρωσία, αλλά πόσο πολύ θέλει να εμπλακεί η Κίνα.
Αν ο πόλεμος συνεχιστεί για καιρό ακόμα, θα έρθει μια πολύ δύσκολη στιγμή που ο Βλαντιμίρ Πούτιν θα πρέπει να αποφασίσει μεταξύ συνθηκολόγησης ή πλήρους υποθήκευσης της χώρας στην Κίνα.
Πώς κρίνετε την πορεία του ρουβλιού και ποιες κινήσεις του Πούτιν έχουν επιβραδύνει την ανάπτυξη;
Tο Ρούβλι έχει υποχωρήσει 58% από την αρχή του πολέμου έναντι του Ευρώ, όμως παραμένει σχετικά σταθερό τα τελευταία τρία χρόνια. Μεγάλο ρόλο παίζει και το αποθεματικό σε χρυσό της ρωσικής κεντρικής τράπεζας. Το νόμισμα δεν λειτουργεί πλέον ως ένα ελεύθερα διαπραγματεύσιμο νόμισμα σε ανοιχτές διεθνείς αγορές, αλλά ως ένα αυστηρά ελεγχόμενο εργαλείο εσωτερικής διαχείρισης, με ελέγχους κεφαλαίων και τεχνητή στήριξη. Όσο για την ανάπτυξη, η στρατιωτικοποίηση της οικονομίας, των εθνικών πόρων και του ανθρώπινου δυναμικού, η εξάντληση των δημοσιονομικών αποθεμάτων και το αναγκαστικά υψηλό επιτόκιο της κεντρικής τράπεζας είναι οι βασικοί λόγοι για τους οποίους η πραγματική ανάπτυξη περιορίζεται.
Η Ρωσία τι χρειάζεται για να αναζωογονηθεί η οικονομία της την ειρήνη πιο πολύ από την Ουκρανία;
Νομίζω ότι και οι δυο χρειάζονται την ειρήνη το ίδιο, τουλάχιστον οικονομικά. Από τη μια, στην Ουκρανία, μια πρακτικά κατεστραμμένη οικονομία που θα βασιστεί σε ευρωπαϊκά και ίσως αμερικανικά κεφάλαια για την ανοικοδόμηση της. Από την άλλη, στη Ρωσία, ένας λογαριασμός προς την Κίνα που ολοένα μεγαλώνει. Και στις δυο, λαοί εξαντλημένοι, και στρατοί αποδυναμωμένοι. Δεν υπάρχει σύγκριση. Η ειρήνη είναι επιτακτική.
Τέλος, πώς σχολιάζετε τις ευρωπαϊκές κυρώσεις εις βάρος της Μόσχας; Είναι ικανοποιητικές και αποτελεσματικές;
Όχι, εκ του αποτελέσματος απλώς την ενόχλησαν. Ο πόλεμος έχει κρατήσει 4.5 χρόνια. Η Ρωσία κατάφερε να κινηθεί γύρω από τις κυρώσεις και τελικά να πουλάει την ενέργεια της πίσω στους Ευρωπαίους ακριβότερα και μέσω τρίτων. Η τεχνολογική αποκοπή την οδήγησε απλώς στην Κίνα. Η δέσμευση ρωσικών assets δεν εμπόδισε την κεντρική τράπεζα να αυξήσει σημαντικά τα αποθέματα της σε χρυσό για να στηρίξει το Ρούβλι. Ακόμα και οι αμερικανικές κυρώσεις, ο αποκλεισμός της Ρωσίας από το SWIFT δεν την αποθάρρυναν.
Η Ρωσία είναι μια μεγάλη χώρα που επιτέθηκε σε μια μικρότερη. Είχε τους πόρους και τη στήριξη για να το κάνει, και ίσως να πετύχαινε αν η Ουκρανία δεν αποδεικνυόταν τόσο ανθεκτική . Η Ευρώπη μπορούσε να εμπλακεί οικονομικά και με την παροχή όπλων και το έκανε. Το μόνο βήμα που δεν έκανε ήταν η απευθείας στρατιωτική εμπλοκή. Οι ιστορικοί του μέλλοντος θα κρίνουν κατά πόσον αυτό ήταν σοφό ή όχι. Οι οικονομικές κυρώσεις, πάντως, αποδείχτηκαν λίγες για να σταματήσουν αυτόν τον πόλεμο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου