Εθνικοενωτικά λόγω ημέρας

Κάθε συζήτηση προχωρεί εφ' όσον υπάρξουν μερικές παραδοχές. Διαφορετικά γίνονται διάλογοι κουφών ή μονόλογοι. 

Για την 28η Οκτωβρίου 1940 θα πρέπει να συμφωνήσουμε πως: 

πρώτον, το «Όχι» το είπε ο Μεταξάς, 

χωρίς «ναι μεν, αλλά» και 

δεύτερον, οι φαντάροι μας δεν αγωνίστηκαν εναντίον του φασισμού, αλλά υπέρ του πατρίου εδάφους. 

Τώρα μπορούμε να προχωρήσουμε παρακάτω.
Γιατί τήρησε αυτή τη στάση ο Ιωάννης Μεταξάς; 

Την απάντηση την έδωσε ο ίδιος στις 31 Οκτωβρίου 1940 στην ομιλία του προς τους ιδιοκτήτες των εφημερίδων. Ένας λόγος βγαλμένος μέσα από τα διδάγματα της ιστορικής του πορείας και του πρωταγωνιστικού του ρόλου στον Εθνικό Διχασμό. Τότε που το 45% βρέθηκε απέναντι στο άλλο 45%. Δύο ιδεολογικά και πολιτικά ρεύματα τα οποία στην κορυφή τους είχαν δύο πανίσχυρες προσωπικότητες που συμπύκνωναν στο πρόσωπό τους το απόλυτο κακό για τους εχθρούς τους και το απόλυτο καλό για τους υποστηρικτές τους. Η Μικρασιατική καταστροφή ήταν το αποτέλεσμα αυτής της αντιπαλότητας.

Στις 28 Οκτωβρίου 1940 πίσω από τον Μεταξά στοιχήθηκε σύμπας ο ελληνικός λαός. Δεν ακούστηκε δεύτερη φωνή. Στην Ελλάδα δεν υπήρξαν «πουρκουάδες». 

Όσοι ευθυγραμμίστηκαν με το Σύμφωνο Μολότοφ—Ρίμπεντροπ ήταν μια... σέχτα φανατικών, αποκομμένη από την κοινωνία. Επίσης, είναι γνωστό πως ο Μεταξάς απομάκρυνε από το περιβάλλον του τη φιλοναζιστική ομάδα η οποία υπήρχε περίπτωση να υπονομεύσει την εθνική προσπάθεια.

Είναι επίσης διαπιστωμένο πως ήθελε να αποφύγει την εμπλοκή της Γερμανίας στον πόλεμο. 

Ευφυέστατος στρατιωτικός ηγήτωρ, γνώριζε άριστα πως ο Ελληνικός Στρατός δε θα άντεχε να πολεμά σε δύο μέτωπα. Για αυτό και ήθελε να μη δώσει αφορμή στον Χίτλερ ώστε να εισβάλει η Βέρμαχτ στην Ελλάδα. Και η αφορμή θα δινόταν με την παρουσία βρετανικών στρατευμάτων σε ελληνικό έδαφος, τα οποία ούτως ή άλλως δε θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την πανίσχυρη και αήττητη γερμανική στρατιωτική μηχανή επί ελληνικού εδάφους. Επάνω σε αυτό το κρίσιμο ζήτημα κινδύνευε να διαρραγεί η ιστορική σχέση του Μεταξά με το Παλάτι.

Τελικά ο θάνατός του έλυσε όλα αυτά τα προβλήματα. Πέθανε νικητής, αλλά τον τελευταίο μήνα της ζωής του τον απασχολούσε το πώς θα κατοχύρωνε με μια συνθήκη ειρήνης τις νίκες του Ελληνικού Στρατού. Τα δεδομένα εκείνης της περιόδου - με την απόλυτη επικράτηση των Ναζί σε όλη την Ευρώπη, την ισχύ του γερμανοσοβιετικού Συμφώνου και τις ΗΠΑ να τηρούν ουδέτερη στάση - δεν προδίκαζαν αυτά που ακολούθησαν. Οι εκ των υστέρων προσεγγίσεις παρόμοιων κοσμογονικών καταστάσεων, αν δεν προδίδουν την ανεπάρκεια όσων τις επικαλούνται, προδίδουν σίγουρα σκοπιμότητες.

Χωρίς υπερβολές και λοιπές εξάρσεις, εκείνο το βράδυ ένας άνθρωπος σήκωσε την Ελλάδα στις πλάτες του. Γνώριζε, διαβάζοντας τις διεθνείς εξελίξεις, πως όπου να ναι θα γινόταν ο παραλήπτης ενός τελεσιγράφου. Και όταν το έλαβε βρέθηκε προετοιμασμένος.

Σάκης Μουμτζής
28/10/2026