Νομίζω ότι οι εκλογές αφορούν πρωτίστως το εσωτερικό της Αμερικής, παρά τις διεθνείς ισορροπίες της, στο επίπεδο που αφορούν τις σχέσεις της Ελλάδας με την Αμερική. Δηλαδή, ένα μεγάλο κομμάτι των πολιτών της Αμερικής θεωρεί ότι οι εκλογές αυτές αποτελούν ένα είδος δημοψηφίσματος για όσα έχει κάνει ο Τραμπ όλη αυτή την περίοδο που βρίσκεται στην εξουσία. Στα εξωτερικά θέματα, εκείνο το οποίο δεσπόζει είναι ο πόλεμος στον Κόλπο.
Θέματα όπως οι σχέσεις της Αμερικής με την Ελλάδα δεν επηρεάζονται, ούτε πρόκειται να έρθουν στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια της εκλογικής διαδικασίας.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρεί στενές σχέσεις τόσο με την Αθήνα όσο και με την Άγκυρα. Υπάρχει κίνδυνος μια ενδεχόμενη αμερικανοτουρκική προσέγγιση, ιδιαίτερα στο ζήτημα των F-35, να επηρεάσει αρνητικά τα ελληνικά συμφέροντα; Πόσο ισχυρά παραμένουν τα ερείσματα της Ελλάδας στο Κογκρέσο; Μπορεί η Αθήνα να βασίζεται στην αμερικανική στήριξη απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις;
Ο κίνδυνος μιας κίνησης εκ μέρους της Τουρκίας που θα δημιουργούσε ανισορροπία είναι πάντα υπαρκτός. Στην προκειμένη περίπτωση, όμως, οι Αμερικανοί βλέπουν τον ρόλο της Ελλάδας και της Τουρκίας ως συμπληρωματικούς ρόλους, όχι ως αντιθετικούς.
Έτσι, έχουν μια συγκεκριμένη αντίληψη για τον ρόλο της Ελλάδας στα Βαλκάνια και, αντίστοιχα, μια συγκεκριμένη αντίληψη για τον ρόλο της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή. Εκεί που μπορεί να υπάρξει πρόβλημα είναι στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Αλλά προς το παρόν, τουλάχιστον, με δεδομένο ότι δεν έχουν βρεθεί σοβαρά κοιτάσματα φυσικού αερίου εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, αυτό είναι ένα απομακρυσμένο ενδεχόμενο.
Η πρόσφατη κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης δημιουργεί νέα δεδομένα για την Ελλάδα. Ποιες είναι οι πραγματικές νομικές και γεωπολιτικές συνέπειες αυτής της εξέλιξης; Και πώς αξιολογείτε τη στάση των ΗΠΑ, δεδομένου ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διατηρεί ισορροπίες στις σχέσεις της με την Τουρκία;
Από νομικής πλευράς δεν σημαίνει κάτι το ιδιαίτερο. Το συγκεκριμένο μνημόνιο είναι αντίθετο προς το Διεθνές Δίκαιο, διότι γεωγραφικά η Τουρκία και η Λιβύη δεν μπορούν να έχουν τέτοια οριοθέτηση. Αυτό δεν αλλάζει. Επίσης, η Τουρκία και η Λιβύη στο πρόσφατο παρελθόν - η Λιβύη το 2025 και η Τουρκία διαρκώς από τα τέλη του 2019 και μετά - επικαλούνται το τουρκολιβυκό μνημόνιο και προσπαθούν να κινηθούν στη λογική του. Άρα, νομικά δεν έχουμε κάτι νέο.
Στο θέμα των γεωπολιτικών ισορροπιών, εκείνο που έχει ενδιαφέρον είναι ότι υπάρχει μια προσπάθεια που έχει ξεκινήσει από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να ενοποιηθεί η Λιβύη υπό μία κυβέρνηση. Τον ρόλο αυτό, τον συντονισμό της προσπάθειας, τον έχει αναλάβει ο συμπέθερος του Αμερικανού προέδρου Τραμπ, ο Μπούλος, και φαίνεται ότι η Τουρκία έχει πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτή την πρωτοβουλία μαζί με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Στο πλαίσιο αυτό, λοιπόν, η Τουρκία προσέγγισε τις δύο πλευρές, με πρώτο βήμα να υπάρξει ένας ενιαίος στρατός, και υποσχέθηκε στον γιο του Χάφταρ να γίνει αρχηγός αυτού του νέου στρατού. Από ό,τι φαίνεται, από ό,τι φημολογείται, στο τέλος της ημέρας, όταν θα υπάρχει ενιαία Λιβύη, ο γιος του Χάφταρ θα είναι ο πρόεδρος του ενιαίου Συμβουλίου, ενώ ο νυν πρωθυπουργός, ο Ντμπεϊμπά, θα παραμείνει πρωθυπουργός της χώρας. Αυτή φαίνεται ότι είναι η πρόθεση.
Αυτό όμως αλλάζει τις ισορροπίες, διότι η Αίγυπτος βλέπει δίπλα της να αναπτύσσεται έντονα η Τουρκία, παρότι ο Χάφταρ μέχρι τώρα, τουλάχιστον, ήταν απολύτως εξαρτημένος από την Αίγυπτο. Κάνει δηλαδή μια επιλογή η οποία εκπλήσσει, να το πούμε έτσι. Θα δούμε σε βάθος χρόνου πώς θα κινηθεί, αλλά αυτή τη στιγμή η τάση είναι αυτή που σας περιέγραψα.
Η επανέναρξη των ερευνών για το ηλεκτρικό καλώδιο Great Sea Interconnector (GSI), που θα συνδέσει την Κρήτη με την Κύπρο, επαναφέρει στο προσκήνιο τις τουρκικές αξιώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Μπορεί το έργο να εξελιχθεί σε νέα ελληνοτουρκική κρίση; Και ποια θα πρέπει να είναι η αντίδραση της Αθήνας εάν η Άγκυρα επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις έρευνες, επικαλούμενη δικαιοδοσία σε αμφισβητούμενες από την ίδια θαλάσσιες περιοχές;
Θεωρητικώς, και με βάση το παρελθόν και όσα συνέβησαν δύο φορές το 2024, μπορεί να δημιουργήσει κρίση. Η προσπάθεια που καταβάλλεται αυτή τη στιγμή είναι να μη δημιουργηθεί αυτή η κρίση.
Από εκεί και πέρα, η ελληνική πλευρά είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο, δηλαδή και το ενδεχόμενο κρίσης, και είναι αποφασισμένη το έργο να προχωρήσει υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.
Η παρουσία αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών, όπως η Chevron και η ExxonMobil, στις έρευνες υδρογονανθράκων, ιδιαίτερα νοτίως της Κρήτης, προσδίδει μια νέα γεωπολιτική διάσταση στην περιοχή. Κατά την άποψή σας, μπορούν τα αμερικανικά ενεργειακά συμφέροντα να λειτουργήσουν ως ασπίδα προστασίας των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις ή υπάρχει κίνδυνος η Ουάσιγκτον να τηρήσει πολιτική ίσων αποστάσεων σε περίπτωση κρίσης;
Κατ' αρχάς, έχει διαπιστωθεί, βεβαίως, ότι οι Τούρκοι, όταν βλέπουν αμερικανικά συμφέροντα, αποφεύγουν να δημιουργήσουν προβλήματα.
Είναι ενδεικτικό ότι στην περιοχή νοτίως της Κύπρου, στο Τεμάχιο 5, το οποίο διεκδικεί η Τουρκία και στο οποίο βρίσκονται η αμερικανική ExxonMobil και η κρατική εταιρεία του Κατάρ, οι Τούρκοι δεν έχουν τολμήσει να δημιουργήσουν κάποιο πρόβλημα, παρότι έχουν ανακαλυφθεί τρία κοιτάσματα τα τελευταία δύο χρόνια, ένα εκ των οποίων, τουλάχιστον, είναι εκμεταλλεύσιμο.
Η στρατηγική και αμυντική συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ διευρύνεται, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Με δεδομένη και την ένταση στις σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας, πόσο μπορεί αυτή η συνεργασία, σε συνδυασμό με τον άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, να μεταβάλει τις ισορροπίες ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο; Και τι ρόλο μπορούν, κατά την άποψή σας, να διαδραματίσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες σε αυτή τη νέα γεωπολιτική εξίσωση;
Αυτή τη στιγμή η δική μας συνεργασία αφορά θέματα άμυνας της χώρας μας και της Κύπρου απέναντι στην Τουρκία. Αυτό είναι το βασικό και το μείζον. Η Αμερική, σε αυτή τη φάση τουλάχιστον, δείχνει να ευλογεί αυτήν την εξέλιξη.
Αλλά, επαναλαμβάνω, η δική μας σχέση είναι καθαρά αμυντική. Δηλαδή, εμείς πήραμε καλά όπλα για την άμυνά μας έναντι της Τουρκίας. Δεν σχετίζεται με τη διαμάχη στη Μέση Ανατολή.
Η Ελλάδα επιδιώκει να αναβαθμίσει τον ενεργειακό της ρόλο μέσω των εισαγωγών αμερικανικού LNG, των υποδομών της Αλεξανδρούπολης και του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου. Μπορεί αυτή η ενεργειακή διασύνδεση να καταστήσει τη χώρα στρατηγικά αναντικατάστατη για τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη; Και πώς συνδέεται η ενεργειακή ασφάλεια με τη συνολικότερη γεωπολιτική αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο;
Η συνολικότερη γεωπολιτική αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο αφορά και το ότι υπάρχει ο πόλεμος με την επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, ο εξελισσόμενος πόλεμος, και το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποφασίσει να απεξαρτηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων καθιστά τον Κάθετο Διάδρομο από την Ελλάδα προς τις χώρες των Βαλκανίων, της Κεντρικής Ευρώπης και την Ουκρανία ελκυστικό. Αλλιώς δεν θα μπορούσε να είναι ελκυστικός με τα δεδομένα που υπάρχουν.
Και θέλει υπομονή. Δεν είναι κάτι που αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη. Αυτή τη στιγμή αρκετές χώρες εξακολουθούν να προμηθεύονται ρωσικό φυσικό αέριο, περιλαμβανομένης και της χώρας μας. Ένα μεγάλο κομμάτι των αναγκών μας ακόμα και σήμερα καλύπτεται από ρωσικό φυσικό αέριο. Υπάρχουν άλλες χώρες που εισάγουν αποκλειστικά ρωσικό φυσικό αέριο, όπως η Σερβία, για παράδειγμα, και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Δεν είναι κάτι που αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη. Θέλει δουλειά.
Μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές, η Ελλάδα θα κληθεί να διαχειριστεί ταυτόχρονα τις τουρκικές διεκδικήσεις, το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τις ενεργειακές έρευνες και την ασφάλεια κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών. Ποιο θεωρείτε ότι είναι το μεγαλύτερο στρατηγικό διακύβευμα για την Αθήνα; Και ποια πρέπει να είναι η βασική της προτεραιότητα στις σχέσεις με την Ουάσιγκτον, ώστε να μη βρεθεί προ τετελεσμένων στην Ανατολική Μεσόγειο;
Λοιπόν, το βασικό για μένα αυτή τη στιγμή είναι τα καλώδια ηλεκτρικής ενέργειας. Είναι το μέλλον της ενέργειας αυτή τη στιγμή σε όλο τον κόσμο. Καλώδια που θα μεταφέρουν ηλεκτρική ενέργεια, η οποία παράγεται από ανανεώσιμες πηγές, π.χ. στην έρημο Σαχάρα, προς περιοχές στην Ευρώπη που την έχουν ανάγκη.
Τρεις χώρες, η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία, έχουν πλεονέκτημα για γεωγραφικούς λόγους σε αυτήν την πορεία των καλωδίων. Αυτό προσπαθεί να αμφισβητήσει η Τουρκία και αυτό πρέπει εμείς να κρατήσουμε και να διατηρήσουμε μέχρι το τέλος.
Άγγελος Συρίγος
03/11/2026
* Ο Άγγελος Συρίγος είναι Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Βουλευτής Α' Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου