Όπως τονίζει, οι πάγιες διεκδικήσεις της Άγκυρας, από το casus belli και τη «Γαλάζια Πατρίδα» έως τις αμφισβητήσεις ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο, παραμένουν στο τραπέζι, παρά την ηπιότερη δημόσια ρητορική του Τούρκου Προέδρου.
Ο κ. Συρίγος θεωρεί σχεδόν θεωρητική, υπό τα σημερινά δεδομένα, την πιθανότητα να οδηγηθούν Ελλάδα και Τουρκία στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, λόγω της μεγάλης απόστασης που χωρίζει τις δύο πλευρές ως προς τα ζητήματα που θεωρούν ότι αποτελούν αντικείμενο διαφοράς.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Κύριε καθηγητά, ο Κυριάκος Μητσοτάκης από το βήμα του ΟΗΕ μίλησε για την ανάγκη συνέχισης του διαλόγου με την Τουρκία, αλλά ταυτόχρονα έθεσε σαφείς κόκκινες γραμμές, υπογραμμίζοντας ότι δεν μπορεί να υπάρχει απειλή πολέμου απέναντι στην άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων. Πώς διαβάζετε εσείς αυτό το μήνυμα; Πρόκειται για επαναπροσδιορισμό της πολιτικής των «ήρεμων νερών» ή για συνέχιση της ίδιας στρατηγικής, με αυστηρότερους όμως όρους;
Να διευκρινίσω κάτι γενικότερα για τα «ήρεμα νερά». Η Ελλάδα δεν είναι εκείνη η οποία επιδιώκει την ένταση γενικώς. Η Τουρκία είναι εκείνη η οποία θέλει ένταση στην ευρύτερη περιοχή. Το λέω αυτό γιατί ακούω πολλούς συμπατριώτες μας να λένε «τι κερδίσαμε με τα ήρεμα νερά;» κ.λπ.
Δεν θέλουμε την ένταση εκ προοιμίου. Στην προκειμένη περίπτωση, ο Πρωθυπουργός επαναλαμβάνει μία πάγια θέση από το 1995, οπότε πρωτοδιατυπώθηκε επισήμως η απειλή πολέμου από πλευράς Τουρκίας, με απόφαση του τουρκικού Κοινοβουλίου: την άρση του casus belli. Είναι μία πάγια θέση της Ελλάδας.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης λέει στην Τουρκία «ναι, συζητάμε», αλλά υπάρχουν κάποια σημεία, τα οποία αποτελούν «αγκάθια». Ένα από αυτά είναι το casus belli. Είναι εντελώς παράνομο. Και επειδή ο Ερντογάν μίλησε μάλιστα για δύο κράτη που είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, όταν δύο κράτη είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ δεν απειλεί το ένα το άλλο, τον σύμμαχό του, με πόλεμο.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εμφανίστηκε αισθητά πιο ήπιος, δηλώνοντας μάλιστα ότι η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας, αλλά γείτονας και σύμμαχός της στο ΝΑΤΟ. Πού αποδίδετε αυτή την αποκλιμάκωση της τουρκικής ρητορικής; Πρόκειται για πραγματική αλλαγή στάσης ή για μια τακτική προσαρμογή της Άγκυρας στις νέες γεωπολιτικές συνθήκες;
Είναι ρητορική η αλλαγή. Τίποτα δεν αλλάζει επί της ουσίας. Όλες οι διεκδικήσεις της Τουρκίας παραμένουν πάνω στο τραπέζι, τα πάντα. Άλλαξε μόνο η φραστική τοποθέτηση του Ερντογάν. Όλα τα άλλα παραμένουν ακριβώς τα ίδια όπως τα είχαμε. Και, επιπλέον, πρέπει να εξηγήσουμε για ποιο λόγο συμβαίνει.
Ο Ερντογάν είδε ότι με τα F-35 η υπόθεση δεν προχωράει και αντιλαμβάνεται ως αγκάθια και το Ισραήλ και την Ελλάδα, και προσπαθεί να περιορίσει τα αγκάθια. Αυτό σημαίνει. Και γι’ αυτό πιστεύω ότι άλλαξε τη ρητορική. Επί της ουσίας, όμως, δεν έχει αλλάξει τίποτα.
Θυμάμαι ότι και σε προγενέστερη συζήτησή μας το είχατε πει αυτό: έχουμε δει και στο παρελθόν τον Τούρκο Πρόεδρο να μιλά για φιλία με την Ελλάδα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εγκαταλείφθηκαν οι πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις. Άρα, πόση σημασία πρέπει να αποδίδουμε στον τόνο του Ερντογάν και πόση στις κινήσεις επί του πεδίου, όπως η «Γαλάζια Πατρίδα», τα θαλάσσια πάρκα, οι θαλάσσιες ζώνες και το casus belli;
Προφανώς, οι κινήσεις επί του πεδίου είναι αυτές που μετρούν. Όπως λένε οι Αμερικανοί, «μην κοιτάζεις τι λένε τα χείλη μου, να κοιτάζεις τι κάνουν τα χέρια μου». Στην προκειμένη περίπτωση, οι Τούρκοι στην πράξη έχουν επαναφέρει το θέμα των γκρίζων ζωνών κυριαρχίας, αμφισβητώντας τον ελληνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και αμφισβητώντας τη συμπερίληψη κάποιων νησιών στα ελληνικά θαλάσσια πάρκα, που κατά τ’ άλλα είναι εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.
Αμφισβητούν περιοχές, διεκδικούν περιοχές ανοιχτής θάλασσας με τα δύο θαλάσσια πάρκα που έχουν φτιάξει, έχουν επαναφέρει με ένταση το θέμα της αποστρατιωτικοποιήσεως και επιμένουν στη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας». Όλα αυτά είναι πάνω στο τραπέζι.
Η Αθήνα εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι η βασική διαφορά με την Τουρκία αφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, ενώ η Άγκυρα θέτει ένα πολύ ευρύτερο πλέγμα ζητημάτων. Με δεδομένη τη σημερινή, ας το πούμε, τυπική αποκλιμάκωση, υπάρχει κατά τη γνώμη σας πραγματικό περιθώριο να φτάσουν οι δύο χώρες κάποια στιγμή σε συνυποσχετικό για τη Χάγη ή η απόσταση ως προς το ίδιο το αντικείμενο της διαφοράς παραμένει πολύ μεγάλη;
Για να απαντήσω σε αυτό, θα πρέπει να σημειώσουμε τα ακόλουθα. Έχουμε διαφορές με την Τουρκία ως προς —αφήνω το Κυπριακό στην άκρη— το καθεστώς αποστρατιωτικοποιήσεως των ανατολικών νησιών του Αιγαίου, την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των έξι ναυτικών μιλίων, τα όρια της Περιοχής Πληροφοριών Πτήσεων, του FIR, και το διαφορετικό εύρος του ελληνικού εναέριου χώρου, που είναι δέκα ναυτικά μίλια, σε σχέση με τα χωρικά ύδατα που είναι έξι μίλια.
Επίσης, τα όρια της ζώνης έρευνας και διασώσεως, την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε απροσδιόριστο αριθμό μικρών νησιών στο Αιγαίο, την αμφισβήτηση του ελληνικού δικαιώματος των νησιών να διεκδικήσουν οποιαδήποτε θαλάσσια ζώνη πέραν των έξι ναυτικών μιλίων. Έχουμε αμφισβήτηση του ελληνοτουρκικού πρωτοκόλλου στην περιοχή του Έβρου. Έχουμε διασύνδεση της ελληνικής κυριαρχίας με την αποστρατιωτικοποίηση σε νησιά του Αιγαίου και έχουμε και το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Πρέπει να είναι δεκατρία θέματα.
Εμείς λέμε ότι το μόνο θέμα είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Τα άλλα δεν τίθενται προς συζήτηση. Αντιλαμβάνεστε ότι μας χωρίζουν δώδεκα θέματα και δεν είναι κάτι όπου μπορούμε να τα βρούμε. Δηλαδή, εντάξει, λένε οι Τούρκοι δεκατρία, λέμε εμείς ένα· δεν γίνεται να το σπάσουμε, για παράδειγμα, στα έξι. Είναι κάποια θέματα που δεν τίθενται προς συζήτηση, τελεία και παύλα.
Δηλαδή, δεν συζητάς το δικαίωμά σου να αυξήσεις τα χωρικά σου ύδατα στα δώδεκα μίλια. Δεν συζητάς εάν σου ανήκουν τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Δεν συζητάς για θέματα αποστρατιωτικοποιήσεως. Οπότε, αντικειμενικά, η πιθανότητα να πάμε στο Διεθνές Δικαστήριο είναι σχεδόν θεωρητική.
Πάμε λίγο στο Κυπριακό: Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μίλησε στον ΟΗΕ για επανένωση της Κύπρου χωρίς δυνάμεις κατοχής και χαρακτήρισε το ζήτημα λυδία λίθο για την αξιοπιστία των Ηνωμένων Εθνών. Αντίθετα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέλαβε στη Νέα Υόρκη ότι δεν μπορεί να υπάρξει λύση χωρίς αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας και του ίσου διεθνούς καθεστώτος των Τουρκοκυπρίων. Πόσο μεγάλη είναι πλέον η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών και μπορεί το Κυπριακό να επηρεάσει συνολικά την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων;
Δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνευση μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, ενώ το Κυπριακό παραμένει ανοιχτό. Είναι πολύ απλά τα πράγματα.
Θα το θέσω όσο πιο ξεκάθαρα γίνεται: Για να υπάρξει ειρήνευση μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, περνάει μέσα από την επίλυση του Κυπριακού.
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου κατηγόρησε τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι απειλεί την Ελλάδα και αναφέρθηκε στην τουρκική κατοχή στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Παράλληλα, στη συνάντηση που είχε με τον Έλληνα Πρωθυπουργό υπογράμμισε τη στρατηγική σχέση Ισραήλ–Ελλάδας και τη σημασία της για την περιφερειακή σταθερότητα. Δημιουργείται πλέον ένας σαφέστερος στρατηγικός άξονας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ απέναντι στην αυξανόμενη τουρκική ισχύ στην Ανατολική Μεσόγειο; Και πόσο μπορεί αυτό να επηρεάσει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις;
Υπάρχει ένας στενότατος άξονας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, αμυντικός κυρίως. Ακόμη δεν θα τον χαρακτήριζα στρατηγικό· χρειάζεται αρκετή δουλειά προς αυτή την κατεύθυνση. Από εκεί και πέρα, είναι κάτι που σίγουρα ενοχλεί σήμερα την Τουρκία. Θεωρώ θετικό ότι το Ισραήλ αναφέρθηκε στην κατοχή της Κύπρου, γιατί παλιότερα δεν το έκανε.
Από εκεί και πέρα, εμείς δεν έχουμε λόγο να εμπλακούμε σε διαμάχες του Ισραήλ με τα άλλα κράτη της περιοχής. Εμείς κρατάμε την αμυντική συνεργασία μας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, τον άξονα που σας είπα, και εκεί αυτό πρέπει να το εντείνουμε.
Με όλα αυτά τα δεδομένα που πλέον έχουμε στο τραπέζι —τη χαμηλότερη ένταση από την πλευρά του Ερντογάν, τις κόκκινες γραμμές που έθεσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στον ΟΗΕ και τη στενότερη συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ— σε ποια φάση βρίσκονται πραγματικά σήμερα τα ελληνοτουρκικά;
Είμαστε σήμερα σε αναμονή για το τι θα γίνει με το καλώδιο. Η αντίδραση της Τουρκίας, η ένταση της αντιδράσεως, είναι αυτή που θα προσδιορίσει τα πράγματα για το επόμενο μικρό διάστημα.
Υπάρχει, πιστεύετε, το ενδεχόμενο να έχουμε μπροστά μας ένα παράθυρο ουσιαστικής προσέγγισης ή απλώς μπαίνουμε σε μια νέα περίοδο ελεγχόμενης αποκλιμάκωσης, κατά την οποία όμως οι βασικές διαφορές παραμένουν άθικτες;
Δεν θεωρώ ότι μπαίνουμε σε φάση αποκλιμάκωσης. Αντιθέτως, θεωρώ ότι το επόμενο χρονικό διάστημα έχει όλες τις προϋποθέσεις για να κλιμακωθεί η ένταση μεταξύ των δύο πλευρών.
Ακόμα και σε περίπτωση να φτάσουμε, δηλαδή, σε θερμό επεισόδιο, εννοείτε;
Ελπίζω πως όχι. Να ευχηθούμε η διπλωματία να αποτρέψει μια τέτοια εξέλιξη.
Άγγελος Συρίγος* O Άγγελος Συρίγος είναι Βουλευτής ΝΔ στην Α΄ Αθηνών, Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το βιβλίο του «50 Ερωτήματα και Απαντήσεις για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου