«Λύνω απορίες στη θεωρία, το χρησιμοποιώ σε δύσκολες ασκήσεις, ενώ στην επανάληψη του ζητάω να μου φτιάχνει κουίζ ή κριτήρια αξιολόγησης».
«Κάνουν σωστή επανάληψη και θέτουν τις κατάλληλες ερωτήσεις στο σύστημα. Μου στέλνουν μηνύματα γονείς που λένε γεμάτοι έκπληξη: “Πρώτη φορά το παιδί μου πήρε 20, επειδή διάβασε με AI”».
Το χάσμα μεγαλώνει. Από τη μία, καθημερινό διάβασμα στο σπίτι που υποστηρίζεται από γλωσσικά μοντέλα όπως το ChatGPT ή το Gemini. Από την άλλη, ένα εξεταστικό σύστημα που εξακολουθεί να βασίζεται στη χειρόγραφη αποστήθιση και απαγορεύει πλήρως τη χρήση ψηφιακών βοηθών.
Για μια γενιά που στηρίζεται όλο και περισσότερο στο AI, μπορεί μια αναλογική εξέταση να προκαλέσει επιπλέον άγχος; Και πώς θα εξελιχθούν οι σημερινοί μαθητές σε αυτή τη νέα εποχή;
Πώς διαβάζουν σήμερα οι υποψήφιοι των Πανελλαδικών
Για πολλούς σημερινούς υποψηφίους, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι επιστημονική φαντασία αλλά ένας καθημερινός, προσωπικός και δωρεάν καθηγητής, διαθέσιμος οποιαδήποτε στιγμή.
Η Βιβή, υποψήφια των φετινών Πανελλαδικών στην Αθήνα, εξηγεί στο WIRED Greece πως χρησιμοποιεί το AI όταν κολλάει σε μια δύσκολη άσκηση ή όταν θέλει να ελέγξει αν έχει λύσει κάτι σωστά. «Όταν του ζητάω να μου λύσει μια άσκηση επειδή έχω κολλήσει, βλέπω πού μπορεί να έχω κάνει λάθος και μετά συνεχίζω μόνη μου», λέει.
Παρόμοια είναι και η εμπειρία του Άγγελου, ενός 19χρονου υποψηφίου από το Ηράκλειο Κρήτης, ο οποίος δίνει Πανελλαδικές για δεύτερη φορά:
«Λύνω απορίες στη θεωρία, το χρησιμοποιώ σε δύσκολες ασκήσεις, ενώ στην επανάληψη του ζητάω να μου φτιάχνει κουίζ ή κριτήρια αξιολόγησης», λέει στο WIRED Greece.
Η μεγάλη αλλαγή που επιφέρει το AI εντοπίζεται κυρίως στη διαχείριση του χρόνου και της ψυχολογίας. Στο παρελθόν, αν ένας μαθητής κολλούσε σε μια άσκηση αργά το βράδυ, έπρεπε να περιμένει το επόμενο μάθημα στο σχολείο ή στο φροντιστήριο. Σήμερα, η απάντηση έρχεται σχεδόν ακαριαία.
«Είναι ένα εργαλείο που σου λύνει απορίες σε δευτερόλεπτα, ενώ χωρίς αυτό θα έπρεπε να ψάχνεις σε βοηθήματα και βιβλία για ώρες, χάνοντας πολύτιμο χρόνο διαβάσματος», τονίζει ο Άγγελος.
Αυτή τη δυναμική επιβεβαιώνει και ο Παναγιώτης Γκεζερλής, ιδρυτής του AI Academy, που εκπαιδεύει παιδιά και εφήβους, από 5 έως 18 ετών, στη σωστή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Όπως εξηγεί, το AI μπορεί να λειτουργήσει ως διαδραστικό εργαλείο μάθησης, οργανώνοντας ύλη, δημιουργώντας mind maps ή βοηθώντας στην επανάληψη με πιο προσωποποιημένο τρόπο.
«Βοηθάει πολύ το γεγονός ότι λειτουργεί σαν διάλογος. Μπορεί να οργανώσει σε πίνακες δεκάδες σελίδες ύλης που πρέπει να διαβάσει κάποιος, διευκολύνοντας απίστευτα τη διαδικασία», εξηγεί.
Τα αποτελέσματα αυτής της μεθοδολογίας αποτυπώνονται ήδη στους βαθμούς των παιδιών, σύμφωνα με τον κ. Γκεζερλή.
«Έχω παραδείγματα παιδιών που πηγαίνουν πολύ καλύτερα σε εργασίες και εξετάσεις επειδή πλέον διαβάζουν με AI στο σπίτι», αναφέρει. «Κάνουν σωστή επανάληψη και θέτουν τις κατάλληλες ερωτήσεις στο σύστημα. Μου στέλνουν μηνύματα γονείς που λένε γεμάτοι έκπληξη: “Πρώτη φορά το παιδί μου πήρε 20, επειδή διάβασε με AI”».
Το «κοινό μυστικό» και οι φόβοι των εκπαιδευτικών
Στο σχολικό περιβάλλον, η χρήση του AI αποτελεί εδώ και καιρό ένα ανοιχτό μυστικό. Οι περισσότεροι καθηγητές γνωρίζουν ότι οι μαθητές χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στις εργασίες τους, αλλά αρκετοί τα αντιμετωπίζουν με καχυποψία.
Σύμφωνα με τη Βιβή, ορισμένοι εκπαιδευτικοί θεωρούν το AI περισσότερο «cheat» παρά εργαλείο μάθησης. «Σε κάποιους δεν αρέσει που χρησιμοποιούμε ΑΙ, όμως άλλοι δεν έχουν θέμα. Αν δουν ότι δημιουργεί πρόβλημα στο παιδί ή επηρεάζει αρνητικά τον τρόπο σκέψης του, θα του το πουν», εξηγεί.
Πολλοί μαθητές, βέβαια, επιλέγουν την εύκολη λύση του copy-paste χωρίς ουσιαστική κατανόηση, κάτι που εντείνει τους φόβους της εκπαιδευτικής κοινότητας, καθώς η διαδικασία αυτή αφαιρεί από τον μαθητή τη διαδικασία της πνευματικής προσπάθειας.
«Πρέπει να μάθουμε στα παιδιά αλλά και στους μεγάλους ότι τα συστήματα AI κάνουν λάθη. Χρειάζεται διασταύρωση πληροφοριών, σωστές ερωτήσεις και έλεγχος των πηγών».
Ο κ. Γκεζερλής θεωρεί ότι ο φόβος αυτός είναι δικαιολογημένος, αλλά διαχειρίσιμος. «Είναι πράγματι ένας υπαρκτός και σωστός φόβος. Δεν έχουμε ακόμα εμπειρία δέκα ετών για να δούμε με στοιχεία πώς τα παιδιά έγιναν πιο έξυπνα και δημιουργικά επειδή χρησιμοποιούσαν AI. Προσωπικά είμαι αισιόδοξος, αλλά καταλαβαίνω απόλυτα όσους είναι απαισιόδοξοι», λέει.
Ένα κεντρικό σημείο τριβής είναι τα συχνά λάθη και οι «παραισθήσεις» των αλγορίθμων, που εντείνουν τη δυσπιστία των καθηγητών. «Δεν το εμπιστεύονται και τόσο οι καθηγητές, πιστεύουν ότι κάνει αρκετά λάθη. Αλλά είναι στο χέρι του μαθητή: αν είσαι καλός και παρατηρήσεις πως το AI κάνει λάθος, θα το διορθώσεις. Μου έχει τύχει να λύνω ασκήσεις, να κάνει λάθος το AI, να του το επισημαίνω και να το διορθώνει», συμπληρώνει η Βιβή.
Στο ζήτημα αυτό, ο κ. Γκεζερλής τονίζει πως η λύση κρύβεται στην σωστή καθοδήγηση: «Πρέπει να μάθουμε στα παιδιά αλλά και στους μεγάλους ότι τα συστήματα AI κάνουν λάθη. Χρειάζεται διασταύρωση πληροφοριών, σωστές ερωτήσεις και έλεγχος των πηγών».
Παράλληλα, για αρκετούς πιο εσωστρεφείς μαθητές, το AI λειτουργεί και ως ένας ασφαλής τρόπος να λύνουν απορίες χωρίς την πίεση ή την αμηχανία της τάξης. «Υπάρχουν άτομα που το χρησιμοποιούν για να τους εξηγήσει κάτι που δεν έχουν καταλάβει και μπορεί να ντρέπονται να το ρωτήσουν στην τάξη, ή να έχουν ρωτήσει τον καθηγητή πολλές φορές και πάλι να μην έχουν καταλάβει, και το AI να το εξηγεί πιο απλά», αναφέρει χαρακτηριστικά η Βιβή.
Η σύγκρουση με το χαρτί και το στιλό
Το μεγάλο παράδοξο κορυφώνεται την ώρα της εξέτασης. Πώς νιώθει ένας μαθητής που έχει συνηθίσει στην άμεση ψηφιακή ανατροφοδότηση όταν βρίσκεται μόνος μπροστά σε μια λευκή κόλλα χαρτί;
Παραδόξως, ούτε η Βιβή ούτε ο Άγγελος θεωρούν ότι η απουσία του AI αυξάνει ιδιαίτερα το άγχος τους. Η πίεση των Πανελλαδικών είναι ήδη αρκετά μεγάλη και οι μαθητές έχουν προσαρμοστεί στη λογική των εξετάσεων.
Η Βιβή νιώθει ασφαλής λόγω της σκληρής προετοιμασίας στα φροντιστηριακά διαγωνίσματα, τα οποία, όπως λέει, είναι συχνά δυσκολότερα από τα θέματα των Πανελλαδικών. Ο Άγγελος, έχοντας ήδη την εμπειρία της πρώτης χρονιάς, εστιάζει στη διαχείριση του άγχους: «Πρέπει να είναι παραγωγικό και όχι σε επίπεδο πανικού. Δεν με άγχωσε περισσότερο η απουσία του AI όσο η ίδια η εξέταση».
«Τα παιδιά λειτουργούν σε δύο ταχύτητες: μία όταν είναι με το AI και μία όταν διαβάζουν για τις παραδοσιακές εξετάσεις», εξηγεί ο κ. Γκεζερλής. «Δεν νομίζω, λοιπόν, πως θα αγχωθούν την ώρα της εξέτασης».
Παρόλα αυτά, η ανάγκη για άμεση βοήθεια παραμένει ζωντανή ως σκέψη την ώρα της εξέτασης. «Αν κολλήσεις, θα μπορούσε να σε βοηθήσει να ξεμπλοκάρεις και να ξεαγχωθείς εκείνη τη στιγμή», λέει ο Άγγελος. «Γιατί τώρα ο εξεταζόμενος είναι πάνω από το γραπτό του, χωρίς καμία βοήθεια και εντελώς μόνος», προσθέτει.
Η πιθανότητα, βέβαια, να χρησιμοποιηθεί ΑΙ παράνομα μέσα στην αίθουσα παραμένει ελάχιστη, λόγω της αυστηρής επιτήρησης.
Είναι ξεπερασμένο το μοντέλο των Πανελλαδικών;
Η είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινότητα των παιδιών επαναφέρει ένα ερώτημα στο προσκήνιο: είναι πλέον ξεπερασμένο το μοντέλο των Πανελλαδικών;
Οι μαθητές φαίνεται να συμφωνούν ότι ένα σύστημα βασισμένο στην παπαγαλία και τη χειρόγραφη αποστήθιση μοιάζει όλο και πιο ασύμβατο με τον τρόπο που οι νεότερες γενιές μαθαίνουν και διαχειρίζονται τη γνώση. Ο Άγγελος θεωρεί ότι για τις επόμενες γενιές, όπως η Gen Alpha, το σημερινό μοντέλο θα μοιάζει ακόμη πιο ξένο.
Οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών παραμένουν σταθερά κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ, με την Ελλάδα να βρίσκεται το 2022 στην 41η θέση στην κατανόηση κειμένου και στην 44η θέση στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες.
Ο κ. Γκεζερλής θέτει μια διαφορετική διάσταση γύρω από την έννοια της ικανότητας: «Αν κάποιος μπορεί να λύσει ένα πρόβλημα σε δύο λεπτά με τη βοήθεια του AI αντί για δύο ώρες με τον παραδοσιακό τρόπο, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι λιγότερο ικανός. Σημαίνει ότι ίσως έχει περισσότερο χρόνο να σκεφτεί βαθύτερα, να αξιολογήσει εναλλακτικές λύσεις και να αναπτύξει κριτική σκέψη».
Για να εξηγήσει τη λογική αυτή, φέρνει ως παράδειγμα τις πρώτες αριθμομηχανές τη δεκαετία του ’70, όταν γονείς και δάσκαλοι φοβούνταν πως τα παιδιά θα «χαζέψουν» αν σταματήσουν να κάνουν πράξεις με το χέρι.
Βέβαια, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα αγκομαχά εδώ και δεκαετίες, κάτι που αποτυπώνεται στα αποτελέσματα του διεθνούς διαγωνισμού PISA. Οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών παραμένουν σταθερά κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ, με την Ελλάδα να βρίσκεται το 2022 στην 41η θέση στην κατανόηση κειμένου και στην 44η θέση στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες.
Παρά τις χαμηλές επιδόσεις συνολικά, ο Andreas Schleicher, διευθυντής του τμήματος Εκπαίδευσης και Δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ και ιδρυτής του PISA, χαρακτήρισε πρόσφατα την Ελλάδα ως μία από τις χώρες που κινούνται ταχύτερα στην υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών στην εκπαίδευση.
Η θεσμική αντίδραση και το χρέος της εκπαίδευσης
Μέσα από κοινή πρωτοβουλία του υπουργείου Παιδείας και του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, η Ελλάδα θέσπισε για πρώτη φορά ένα οργανωμένο πλαίσιο κανόνων για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στα σχολεία.
Το νέο πλαίσιο ξεκαθαρίζει ότι το AI θα έχει υποστηρικτικό και προαιρετικό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία, χωρίς να αντικαθιστά την προσωπική προσπάθεια ή τον ρόλο του εκπαιδευτικού. Παράλληλα, απαγορεύεται η χρήση AI για την πλήρη παραγωγή εργασιών, για deepfake περιεχόμενο και για την επεξεργασία ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων μαθητών, ενώ η χρήση του σε εξετάσεις παραμένει απαγορευμένη.
Η Ελλάδα ήταν επίσης από τις πρώτες χώρες που ενσωμάτωσαν το ChatGPT στην επίσημη σχολική εκπαίδευση μέσω συνεργασίας με την OpenAI, μια κίνηση που προκάλεσε αντιδράσεις και συζητήσεις γύρω από τη διαφάνεια της διαδικασίας.
Για τον Παναγιώτη Γκεζερλή, το κρίσιμο σημείο είναι πλέον η σωστή εκπαίδευση τόσο των μαθητών όσο και των ίδιων των εκπαιδευτικών.
«Πρέπει πρώτα να εκπαιδευτούν οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί. Να γίνει το λεγόμενο train the trainers», τονίζει. «Για κάτι τόσο μεγάλο, το χρέος μας είναι να δείξουμε τη σωστή, την ορθή χρήση από την αρχή».
Και ενώ μέσα στις αίθουσες των Πανελλαδικών από σήμερα οι μαθητές συνεχίζουν να γράφουν μόνο με χαρτί και στιλό, έξω από αυτές έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται ένας εντελώς διαφορετικός τρόπος μάθησης.
Εικονογράφηση: Πάνος Πύρρης/WIRED GREECΕ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου