Ο ίδιος εξηγεί γιατί δεν υφίσταται κίνητρο καταστροφής μιας δασικής έκτασης για την ανάπτυξη ενός αιολικού έργου, καθώς η εγκατάστασή του μπορεί να επιτραπεί υπό συγκεκριμένους όρους και σε δασικές περιοχές.
Παράλληλα, στρέφει την προσοχή στο διαφορετικό ζήτημα των ηλεκτρικών δικτύων, όπου εντοπίζει ανάγκη για περισσότερες επενδύσεις και σύγχρονες τεχνολογίες προστασίας απέναντι στον κίνδυνο πυρκαγιάς...
Συνέντευξη στη Μαργαρίτα Ασημακοπούλου
Κύριε καθηγητά, κάθε φορά που ξεσπά μια μεγάλη δασική πυρκαγιά επανέρχεται σχεδόν αυτόματα η θεωρία ότι «καίνε τα δάση για να εγκαταστήσουν ανεμογεννήτριες». Γιατί είναι ψευδής αυτός ο ισχυρισμός και τι προβλέπει στην πραγματικότητα το θεσμικό και νομικό πλαίσιο για την εγκατάσταση αιολικών έργων σε δάση και δασικές εκτάσεις;
Κατ' αρχάς, για να γίνει ένα έργο, όπως ένα αιολικό πάρκο ή οποιοδήποτε ενεργειακό έργο, προηγείται πολύ λεπτομερής περιβαλλοντική μελέτη και μακρόχρονη διαδικασία αδειοδότησης. Η νομοθεσία επιτρέπει την κατασκευή αιολικών πάρκων σε αρκετές περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως δάση ή έχουν βλάστηση, όπως συμβαίνει και με πολλές άλλες δραστηριότητες.
Με άλλα λόγια, ο επιχειρηματίας, όποιος κι αν είναι – μπορεί να είναι και ιδιώτης που θέλει να κατασκευάσει αιολικό πάρκο – δεν χρειάζεται να κάψει το δάσος για να λάβει περιβαλλοντική άδεια.
Δεν υπάρχει απολύτως κανένας λόγος να το κάνει αυτό. Δεν χτίζει ένα σπίτι, το οποίο απαγορεύεται στο δάσος. Επομένως, πράγματι υπάρχει απόλυτη σύγχυση και παραπληροφόρηση γύρω από το συγκεκριμένο θέμα.
Το αιολικό πάρκο μπορεί να κατασκευαστεί παντού, εκτός από πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες απαγορεύεται. Επομένως, δεν υπάρχει λόγος να συσχετιστεί με το αν μια περιοχή είναι αναδασωτέα ή μη αναδασωτέα.
Δεν είναι ότι το αιολικό πάρκο κατασκευάζεται μόνο σε περιοχές που δεν είναι δάσος ή που δεν είναι αναδασωτέες. Κατασκευάζεται σε πάρα πολλά μέρη, ακόμη και σε δασικές εκτάσεις. Επομένως, το θέμα αυτό είναι άσχετο με την εγκατάσταση του έργου.
Ποιο είναι το πραγματικό αποτύπωμα ενός αιολικού πάρκου και ποια η συμβολή της αιολικής ενέργειας στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής;
Το γενικό θέμα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας είναι γνωστό. Υποκαθιστούν την καύση πετρελαίου, φυσικού αερίου, κάρβουνου και λιγνίτη, τα οποία εκπέμπουν διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και δημιουργούν το πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Από εκεί προέρχεται ο κίνδυνος της κλιματικής αλλαγής. Επομένως, είναι εκ των ων ουκ άνευ να αναπτυχθεί το σύστημα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ειδικά στην ηλεκτρική ενέργεια. Μαζί με τον εξηλεκτρισμό διαφόρων κλάδων της οικονομίας, εξασφαλίζεται μεγάλη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, δηλαδή του διοξειδίου του άνθρακα. Αυτό είναι γνωστό και στην Ελλάδα εφαρμόζεται ήδη και προχωρά αρκετά ικανοποιητικά.
Το πιο συγκεκριμένο ζήτημα, όμως, είναι οι τοπικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Όταν εγκαθίσταται μια ανεμογεννήτρια πάνω σε έναν λόφο ή σε ένα βουνό – και συνήθως επιλέγονται αυτά τα υψόμετρα ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη ταχύτητα ανέμου – χρειάζεται να διανοιχθεί ένας δρόμος μέχρι την ανεμογεννήτρια.
Αυτός ο δρόμος, σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν τέτοιες υποδομές, είναι ωφέλιμος για το δάσος, διότι παρέχει τη δυνατότητα πρόσβασης σε πυροσβεστικά οχήματα. Επίσης, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διακόψει τη μετάδοση της φωτιάς σε περίπτωση πυρκαγιάς.
Γενικά, η ύπαρξη δασικών δρόμων είναι πολύ ωφέλιμη τόσο για το δάσος όσο και για την αντιμετώπιση του κινδύνου πυρκαγιάς. Εξάλλου, ένας από τους τρόπους προστασίας των δασών είναι ακριβώς η διάνοιξη δασικών δρόμων.
Επομένως, με τις κατάλληλες προδιαγραφές, η ανεμογεννήτρια βοηθά σε αυτό. Η επιχείρηση που κατασκευάζει την ανεμογεννήτρια έχει την υποχρέωση να κατασκευάσει τον δρόμο, να τον συντηρεί και να τον διατηρεί σωστά.
Ένα άλλο έργο που αφορά το περιβάλλον είναι η ηλεκτρική σύνδεση της ανεμογεννήτριας με το κεντρικό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Η σύνδεση αυτή γίνεται συνήθως με εναέριες γραμμές, όπως οι κοινές εναέριες γραμμές του κεντρικού δικτύου.
Οι εναέριες αυτές γραμμές έχουν κατηγορηθεί για περιπτώσεις πρόκλησης δασικής πυρκαγιάς. Αυτό, όμως, δεν αφορά μόνο τις ανεμογεννήτριες. Αφορά όλα τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας. Η ηλεκτροδότηση και η μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας ενέχουν πάντοτε τον κίνδυνο πρόκλησης πυρκαγιάς από βραχυκυκλώματα και σπινθήρες.
Σχετικά με την πρόσφατη πυρκαγιά στη Βοιωτία, είδαμε πως μπήκε στο επίκεντρο της έρευνας το δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας που συνδέεται με το αιολικό πάρκο στη θέση «Μαύρο Σπιθάρι». Τι ισχύει για αυτές τις περιπτώσεις και ποιες είναι οι δυνητικές λύσεις;
Υπάρχουν πάρα πολλές περιπτώσεις στις οποίες τα ηλεκτρικά δίκτυα, είτε πρόκειται για σύνδεση ανεμογεννήτριας είτε για κάποιο άλλο δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ ή του ΑΔΜΗΕ, μπορεί να προκαλέσουν πυρκαγιά από σπινθήρες και βραχυκυκλώματα. Το είδαμε πράγματι με το πρόσφατο παράδειγμα στη Βοιωτία, αλλά και παλαιότερα στην Κρήτη, όπου ξέσπασε μεγάλη πυρκαγιά η οποία δεν αφορούσε ανεμογεννήτρια, αλλά αναφέρεται ότι προκλήθηκε επίσης από βραχυκύκλωμα.
Για το θέμα αυτό υπάρχουν πολλές τεχνολογίες προστασίας. Μπορούν, για παράδειγμα, τα σύρματα να μονωθούν ώστε, όταν χτυπούν μεταξύ τους από τον αέρα, να μην προκαλούν σπινθήρες. Υπάρχουν επίσης ηλεκτρονικά συστήματα που διακόπτουν την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας μέσα σε μικροδευτερόλεπτα, προτού δημιουργηθεί το πρόβλημα.
Υπάρχουν πολλές ακόμη τεχνολογίες. Δυστυχώς, αυτές δεν έχουν εφαρμοστεί στην Ελλάδα και δεν έχουν ενταχθεί σε υποχρεωτικές προδιαγραφές για τα καλώδια που διέρχονται από δασικές περιοχές, είτε αφορούν ανεμογεννήτριες είτε φωτοβολταϊκά είτε άλλον σκοπό.
Η υπογειοποίηση των δικτύων δεν είναι η μόνη λύση, διότι είναι πάρα πολύ ακριβή. Βεβαίως, είναι και αυτή μια λύση, αλλά αφορά περισσότερο τις πόλεις. Στην ύπαιθρο οι αποστάσεις είναι τεράστιες. Υπάρχουν, όμως, άλλες, φθηνότερες και πολύ σύγχρονες τεχνολογίες προστασίας.
Αυτό είναι ένα κενό στις προδιαγραφές, για να πούμε την αλήθεια. Χρειάζεται βελτίωση. Είναι κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να βελτιωθεί και το συζητά πολύ και η αγορά.
Ποια είναι, λοιπόν, συνοπτικά τα βασικά και εύλογα επιχειρήματα που θα προβάλλατε απέναντι σε όσους υποστηρίζουν ότι οι πυρκαγιές συνδέονται με τις ανεμογεννήτριες;
Αρχικά, όπως προανέφερα, η αδειοδότηση και η κατασκευή μιας ανεμογεννήτριας δεν προϋποθέτουν να καεί το δάσος ούτε να παραβιαστεί τυχόν απόφαση αναδάσωσης. Δεν είναι απαραίτητο. Επομένως, δεν υπάρχει τέτοιο κίνητρο.
Δεύτερον, η ανεμογεννήτρια, μέσω των έργων οδοποιίας, των δασικών και των ορεινών δρόμων, διευκολύνει την προστασία του δάσους. Μπορεί να λειτουργήσει σημαντικά προς όφελος της προστασίας του.
Το τρίτο σημείο που θα πρέπει να σημειωθεί είναι οι γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτές χρειάζονται περισσότερες επενδύσεις, ώστε να προστατευτούν.
Θα ήθελα, όμως, να επισημάνω κάτι που πιθανόν ξεχνά κανείς. Σύμφωνα με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο, η σύνδεση, δηλαδή οι ηλεκτρικές γραμμές που συνδέουν την ανεμογεννήτρια με το κεντρικό δίκτυο, αποτελεί κόστος που επιβαρύνει την επιχείρηση της ανεμογεννήτριας. Ωστόσο, το έργο γίνεται υπό την άμεση εποπτεία και βάσει των προδιαγραφών του ΔΕΔΔΗΕ ή του ΑΔΜΗΕ, κατά περίπτωση.
Δεν είναι έργο που γίνεται με πρωτοβουλία ή με προδιαγραφές του επενδυτή της ανεμογεννήτριας. Ελέγχεται από το σύστημα. Ο επενδυτής πληρώνει και κατασκευάζει τη σύνδεση και, στη συνέχεια, το έργο περιέρχεται στον έλεγχο και στη διαχείριση του αντίστοιχου φορέα, του ΔΕΔΔΗΕ ή του ΑΔΜΗΕ.
Επομένως, οι κρατικοί φορείς, όπως ο ΔΕΔΔΗΕ και ο ΑΔΜΗΕ, έχουν την ευθύνη να καθορίζουν τις προδιαγραφές των ηλεκτρικών αυτών συνδέσεων με τρόπο που να προστατεύεται το δάσος από πυρκαγιές, αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα συστήματα προστασίας.
Έχουν, επίσης, την ευθύνη να εποπτεύουν τη διαδρομή που θα ακολουθήσει η σύνδεση και οτιδήποτε άλλο χρειάζεται, όπως αποψιλώσεις, καθαρισμούς και δρόμους πρόσβασης για τον έλεγχο της βλάστησης.
Όλα αυτά μπορούν να επιβληθούν στην επιχείρηση της ανεμογεννήτριας, η οποία επωμίζεται το κόστος. Το πληρώνει η ίδια, αλλά όλη την εποπτεία και την εξουσία την έχουν οι αρμόδιοι φορείς.
Άρα χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή από τους αρμόδιους φορείς και βελτίωση των προδιαγραφών.
O ΔΕΔΔΗΕ και ο ΑΔΜΗΕ έχουν κάθε δυνατότητα να επιβάλουν και να εφαρμόσουν όλα τα προστατευτικά μέτρα που απαιτούνται για το δίκτυο, το οποίο αποτελεί το σημείο επικινδυνότητας, όπως και για οποιοδήποτε άλλο δικό τους δίκτυο διέρχεται από δασική περιοχή.
Η υπογειοποίηση είναι πάρα πολύ ακριβή και έχει νόημα να γίνει πρώτα απ’ όλα στις πόλεις.
Όταν βλέπουμε εναέριες γραμμές και υποσταθμούς μέσα στις πόλεις, σε γειτονιές, κοντά σε μπαλκόνια και σε σημεία όπου παίζουν παιδιά, αυτά δεν είναι σωστά ούτε για λόγους προστασίας ούτε για αισθητικούς λόγους. Άρα, η υπογειοποίηση πρέπει να γίνει πρώτα στις πόλεις.
Ευρύτερα, στην ύπαιθρο, γίνεται μόνο σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου υπάρχει κάτι εξαιρετικά ευαίσθητο. Δεν μπορεί να γίνει παντού, διότι είναι εξαιρετικά ακριβή. Υπάρχουν, όμως, άλλες λύσεις για τις εναέριες γραμμές που προαναφέραμε, οι οποίες είναι οικονομικότερες, και αυτές πρέπει να έχουν προτεραιότητα.
* Ο Παντελής Κάπρος είναι καθηγητής Ενεργειακής Οικονομίας και Επιχειρησιακής Έρευνας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου