Βλέποντάς τη, δεν χρειάζεται να είσαι ένθεος ή βαθιά φιλοσοφημένος με τις υπαρξιακές αναζητήσεις του Νίκου Καζαντζάκη, για να νιώσεις δέος. Και ο απλός επισκέπτης βλέπει με τα μάτια του Καζαντζάκη:
«Ολόγυρα πέτρα γυμνή, κοκκινόμαυρη, τρυπιά, με μύτες ίσες που τρυπούν τον ουρανό. Κανένα χώμα, κανένα χορταράκι. Πώς να ριζώσει η ελπίδα; Πώς να ζήσει ο άνθρωπος; (…) Ετούτη η πέτρα δεν γνώρισε ποτέ το Χριστό, το λυτρωτή, το γλυκό, τον απαλό. Εδώ ο Μωυσής, ο σκληρός ερημίτης, ο νομοθέτης, εδώ μίλησε στον Γιαχβέ, το Θεό της οργής, της αλήθειας, της φοβερής μοναξιάς».
Ναι, εδώ με μαγνήτη την «παρουσία» του Γιαχβέ και τον μύθο της «φλεγόμενης και μη κατακαιόμενης βάτου», αλλά και του σπηλαίου του Ηλία, άρχισαν να συγκεντρώνονται από τα μέσα του τρίτου αιώνα, θεοπαρμένοι ερημίτες από την Αίγυπτο, την Παλαιστίνη, την Συρία, την Καππαδοκία. Σκοπός να σώσουν τη ζωή τους από τους μεγάλους διωγμούς του Δεκίου και του Διοκλητιανού. Αλλά και την ψυχή τους από την απόλαυση των ανθρωπίνων ηδονών....
Εδώ από το 330 και μετά η Αγία Ελένη έχτισε έναν μικρό πύργο - ναΐσκο στο χώρο της «φλεγόμενης βάτου» σαν ασπίδα για τους ερημίτες από τις επιδρομές των νομάδων.
Περίπου 50 χρόνια αργότερα ο Ιουστινιανός κατασκεύασε το μεγάλο τείχος και τη σημερινή Μονή, για να προστατέψει τους ερημίτες που ζούσαν διάσπαρτοι στη σκληρή αφιλόξενη γη.
Το μοναστήρι - για να γυρίσουμε πάλι στον Καζαντζάκη - στέκεται «μέσα σ’ αυτή την πέτρα, ολόρθο, σαν αετοφωλιά, σαν πνευματικό οχυρό. Ένα πλοίο που σαλπάρει αιώνες μέσα σε μια θάλασσα από πέτρα. Ελληνική Ακρόπολη, που κράτησε τη γλώσσα μας, την πίστη μας, την ψυχή μας, και την κρατάει ακόμα, με τον ίδιο τραχύ, τον ίδιο ηρωικό τρόπο, όπως τα γρανιτένια βουνά που την τριγυρίζουν. Ένα φως ακοίμητο, ελληνικό».
Βέβαια, το 1927 που επισκέφτηκε τη Μονή ο μεγάλος Κρητικός, τα πράγματα ήταν απλά. Το μειωμένης ανεξαρτησίας Βασίλειο της Αιγύπτου είχε ζωή μόνο πέντε χρόνων, και το μοναστήρι συνέχιζε την αδιάλειπτη ελληνική παρουσία δεκατεσσάρων αιώνων μέσα στη βαθιά αραβική επικράτεια. Και στα πέτρινα δώματά της φυλάσσει σπάνιες εικόνες, 3.300 χειρόγραφα και περίπου 1.700 παλαιά έντυπα, γραμμένα κυρίως στα ελληνικά, αλλά και σε αραβικά, συριακά, γεωργιανά, σλαβικά, λατινικά και κοπτικά.
Λείπει βεβαίως το περίφημο «Σιναϊτικό χειρόγραφο», ένα από πληρέστερα παλαιότερα (4ος αι.) σωζόμενα χειρόγραφα της Καινής Διαθήκης και μεγάλου μέρους της Παλαιάς, που ο Γερμανός αρχαιολόγος το υπεξαίρεσε δολίως. Πωλήθηκε στην τσαρική Ρωσία και στη συνέχεια αγοράστηκε από την Βρετανική κυβέρνηση.
Με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας (1952-56) το βασίλειο μετετράπη σε εθνικό κράτος. Και αν δούμε τα πράγματα από την πλευρά των Αιγυπτίων, τα εθνικά κράτη λειτουργούν και δεσμεύονται από σύγχρονες, νομικά επικυρωμένες διαδικασίες, παραγνωρίζοντας βυζαντινά χρυσόβουλα και οθωμανικά φιρμάνια. Ειδικά στην Αίγυπτο με την πανσπερμία των δικαιωμάτων που θα προέβαλαν οι φυλές της ερήμου, θα επικρατούσε διοικητικό χάος. Δηλαδή δεν πρόκειται για μια ανθελληνική απόφαση.
Η πρόσφατη επίφοβη αλλαγή για τη Μονή, μετά την απόφαση του αιγυπτιακού δικαστηρίου, ουσιαστικά δίνει το πράσινο φως για αλλαγή του διοικητικού και ιδιοκτησιακού καθεστώτος της και της μεγάλης ακίνητης περιουσίας της. Ελλείψει «νόμιμων τίτλων» ιδιοκτησίας και νομικής αναγνώρισης, η περιουσία της Μονής θα έπρεπε να περιέλθει στον τελικό θεσμικό φορέα προστασίας που είναι το αιγυπτιακό δημόσιο.
Η απόφαση που επηρεάζει εν δυνάμει το status quo της, αποσοβήθηκε μετά τις διεθνείς αντιδράσεις, τη διπλωματική παρέμβαση της Ελλάδας, και τις συνομιλίες του Έλληνα πρωθυπουργού με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Σίσι. Ζητήσαμε δηλαδή (για να λέμε τα πράγματα ως έχουν) από τον Αιγύπτιο Πρόεδρο εξουσιαστική παρέμβαση στην αιγυπτιακή δικαιοσύνη, κάτι που αν γίνει στη χώρα μας δικαίως αντιδρούμε.
Με την παρέμβαση Σίσι η δικαστική απόφαση «εκοιμήθη» αλλά δεν άλλαξε.
Το μοναστήρι - για να γυρίσουμε πάλι στον Καζαντζάκη - στέκεται «μέσα σ’ αυτή την πέτρα, ολόρθο, σαν αετοφωλιά, σαν πνευματικό οχυρό. Ένα πλοίο που σαλπάρει αιώνες μέσα σε μια θάλασσα από πέτρα. Ελληνική Ακρόπολη, που κράτησε τη γλώσσα μας, την πίστη μας, την ψυχή μας, και την κρατάει ακόμα, με τον ίδιο τραχύ, τον ίδιο ηρωικό τρόπο, όπως τα γρανιτένια βουνά που την τριγυρίζουν. Ένα φως ακοίμητο, ελληνικό».
Βέβαια, το 1927 που επισκέφτηκε τη Μονή ο μεγάλος Κρητικός, τα πράγματα ήταν απλά. Το μειωμένης ανεξαρτησίας Βασίλειο της Αιγύπτου είχε ζωή μόνο πέντε χρόνων, και το μοναστήρι συνέχιζε την αδιάλειπτη ελληνική παρουσία δεκατεσσάρων αιώνων μέσα στη βαθιά αραβική επικράτεια. Και στα πέτρινα δώματά της φυλάσσει σπάνιες εικόνες, 3.300 χειρόγραφα και περίπου 1.700 παλαιά έντυπα, γραμμένα κυρίως στα ελληνικά, αλλά και σε αραβικά, συριακά, γεωργιανά, σλαβικά, λατινικά και κοπτικά.
Λείπει βεβαίως το περίφημο «Σιναϊτικό χειρόγραφο», ένα από πληρέστερα παλαιότερα (4ος αι.) σωζόμενα χειρόγραφα της Καινής Διαθήκης και μεγάλου μέρους της Παλαιάς, που ο Γερμανός αρχαιολόγος το υπεξαίρεσε δολίως. Πωλήθηκε στην τσαρική Ρωσία και στη συνέχεια αγοράστηκε από την Βρετανική κυβέρνηση.
Με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας (1952-56) το βασίλειο μετετράπη σε εθνικό κράτος. Και αν δούμε τα πράγματα από την πλευρά των Αιγυπτίων, τα εθνικά κράτη λειτουργούν και δεσμεύονται από σύγχρονες, νομικά επικυρωμένες διαδικασίες, παραγνωρίζοντας βυζαντινά χρυσόβουλα και οθωμανικά φιρμάνια. Ειδικά στην Αίγυπτο με την πανσπερμία των δικαιωμάτων που θα προέβαλαν οι φυλές της ερήμου, θα επικρατούσε διοικητικό χάος. Δηλαδή δεν πρόκειται για μια ανθελληνική απόφαση.
Η πρόσφατη επίφοβη αλλαγή για τη Μονή, μετά την απόφαση του αιγυπτιακού δικαστηρίου, ουσιαστικά δίνει το πράσινο φως για αλλαγή του διοικητικού και ιδιοκτησιακού καθεστώτος της και της μεγάλης ακίνητης περιουσίας της. Ελλείψει «νόμιμων τίτλων» ιδιοκτησίας και νομικής αναγνώρισης, η περιουσία της Μονής θα έπρεπε να περιέλθει στον τελικό θεσμικό φορέα προστασίας που είναι το αιγυπτιακό δημόσιο.
Η απόφαση που επηρεάζει εν δυνάμει το status quo της, αποσοβήθηκε μετά τις διεθνείς αντιδράσεις, τη διπλωματική παρέμβαση της Ελλάδας, και τις συνομιλίες του Έλληνα πρωθυπουργού με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Σίσι. Ζητήσαμε δηλαδή (για να λέμε τα πράγματα ως έχουν) από τον Αιγύπτιο Πρόεδρο εξουσιαστική παρέμβαση στην αιγυπτιακή δικαιοσύνη, κάτι που αν γίνει στη χώρα μας δικαίως αντιδρούμε.
Με την παρέμβαση Σίσι η δικαστική απόφαση «εκοιμήθη» αλλά δεν άλλαξε.
Θα εξαρτάται εσαεί από τη βούληση της κάθε αιγυπτιακής κυβέρνησης. Η απόφαση του δικαστηρίου θα παραμείνει «κοιμώμενη», όσο τουλάχιστον θα υπάρχει κοσμικό καθεστώς στη χώρα.
Αλλά η Μονή κινδυνεύει περισσότερο από κάτι άλλο: Από την οργιώδη ανάπτυξη, για την οποία εμείς ως χώρα που έχει κάνει τόσες αβαρίες στο περιβάλλον των νησιών μας χάριν τουρισμού, δεν ακούγεται πειστικό να κατηγορούμε την Αίγυπτο.
Το «Σχέδιο Μεγάλης Μεταμόρφωσης» που ξεκίνησε το 2020 βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο. Είδαμε τους κάποτε στενούς δρόμους που οδηγούσαν στη Μονή και έδιναν την αίσθηση της αμετάλλαχτης διαχρονικότητας του τοπίου, να τους αντικαθιστούν πλατιές λεωφόροι. Να κτίζονται πεντάστερα ξενοδοχεία, και πολυτελείς βίλες. Να δημιουργείται συνεδριακό κέντρο, υποδομές για φιλοξενία συνέδρων, τουριστικές αγορές, μουσεία, πολιτιστικοί χώροι, αίθουσες αναψυχής. Να δημιουργείται αεροδρόμιο κοντά στη Μονή με τερματικό σταθμό και διάδρομο 3 χιλιομέτρων, κ.α.
Να κατασκευάζονται υπηρεσίες eco-tourism και «Πάρκο Ειρήνης» για φιλοξενία εκδηλώσεων. Μέχρι και τελεφερίκ έχει προγραμματισθεί, που θα οδηγεί στην κορυφή του Σινά (στη λεγόμενη «Αγία Κορυφή» όπου κατά τη θρησκευτική παράδοση ο Θεός έδωσε τις πλάκες με τις δέκα εντολές στον Μωυσή). Οι αντιδράσεις το ανέβαλαν αλλά το ερώτημα που αναδύεται είναι «ως πότε;».
Δημιουργείται μια κατάσταση αποιεροποίησης και εμπορευματοποίησης του τοπίου, παρότι η περιοχή θα προβληθεί ως «Παγκόσμιο Προσκυνηματικό Κέντρο».
Αλλά η Μονή κινδυνεύει περισσότερο από κάτι άλλο: Από την οργιώδη ανάπτυξη, για την οποία εμείς ως χώρα που έχει κάνει τόσες αβαρίες στο περιβάλλον των νησιών μας χάριν τουρισμού, δεν ακούγεται πειστικό να κατηγορούμε την Αίγυπτο.
Το «Σχέδιο Μεγάλης Μεταμόρφωσης» που ξεκίνησε το 2020 βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο. Είδαμε τους κάποτε στενούς δρόμους που οδηγούσαν στη Μονή και έδιναν την αίσθηση της αμετάλλαχτης διαχρονικότητας του τοπίου, να τους αντικαθιστούν πλατιές λεωφόροι. Να κτίζονται πεντάστερα ξενοδοχεία, και πολυτελείς βίλες. Να δημιουργείται συνεδριακό κέντρο, υποδομές για φιλοξενία συνέδρων, τουριστικές αγορές, μουσεία, πολιτιστικοί χώροι, αίθουσες αναψυχής. Να δημιουργείται αεροδρόμιο κοντά στη Μονή με τερματικό σταθμό και διάδρομο 3 χιλιομέτρων, κ.α.
Να κατασκευάζονται υπηρεσίες eco-tourism και «Πάρκο Ειρήνης» για φιλοξενία εκδηλώσεων. Μέχρι και τελεφερίκ έχει προγραμματισθεί, που θα οδηγεί στην κορυφή του Σινά (στη λεγόμενη «Αγία Κορυφή» όπου κατά τη θρησκευτική παράδοση ο Θεός έδωσε τις πλάκες με τις δέκα εντολές στον Μωυσή). Οι αντιδράσεις το ανέβαλαν αλλά το ερώτημα που αναδύεται είναι «ως πότε;».
Δημιουργείται μια κατάσταση αποιεροποίησης και εμπορευματοποίησης του τοπίου, παρότι η περιοχή θα προβληθεί ως «Παγκόσμιο Προσκυνηματικό Κέντρο».
Ένας βίαιος εκσυγχρονισμός που θα υποκαταστήσει τον ασκητικό της χαρακτήρα, και στον οποίο δεν μπορεί να παρέμβει καμία κυβέρνηση, καθώς αφορά εσωτερική κυριαρχία ανεξάρτητου κράτους. Πολύ περισσότερο που η Αίγυπτος είναι μουσουλμανική χώρα και δεν έχει τους ενδοιασμούς μιας χριστιανικής.
Κατόπιν αυτών δεν χρειάζεται κανένα δικαστήριο να απαλλοτριώσει την περιουσία της Μονής. Με τέτοιον περιβάλλοντα χώρο που εκκολάπτεται, θα υπάρξει αλλοίωση του μοναστικού χαρακτήρα και της ιστορικής αυθεντικότητάς της, και μετατροπή του πέριξ χώρου σε τουριστικό θεματικό πάρκο. Πάντα η ανάπτυξη, δυστυχώς, σαρώνει την ιστορικότητα του παλαιού κόσμου.
Γιάννης Σιδέρης
Κατόπιν αυτών δεν χρειάζεται κανένα δικαστήριο να απαλλοτριώσει την περιουσία της Μονής. Με τέτοιον περιβάλλοντα χώρο που εκκολάπτεται, θα υπάρξει αλλοίωση του μοναστικού χαρακτήρα και της ιστορικής αυθεντικότητάς της, και μετατροπή του πέριξ χώρου σε τουριστικό θεματικό πάρκο. Πάντα η ανάπτυξη, δυστυχώς, σαρώνει την ιστορικότητα του παλαιού κόσμου.
Γιάννης Σιδέρης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου