Το Επιτελικό Κράτος ως μοχλός ανάπτυξης και εθνικής ισχύος

Σε μια εποχή όπου η «ομαλότητα» αποτελεί εξαίρεση, τα κράτη καλούνται να λειτουργήσουν μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχών κρίσεων: γεωπολιτικών, οικονομικών, ενεργειακών, υγειονομικών.

Η Ελλάδα, όπως και κάθε σύγχρονη χώρα, οφείλει να εκσυγχρονίζει και να ανανεώνει τα εργαλεία της, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά σε αυτό το απαιτητικό και ασταθές περιβάλλον. Η μεταρρύθμιση που προώθησε η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη για την οργάνωση και λειτουργία του Επιτελικού Κράτους, όπως θεσμοθετήθηκε με τον Ν. 4622/2019, αποσκοπεί στον μετασχηματισμό του τρόπου λήψης αποφάσεων, του σχεδιασμού των δημόσιων πολιτικών και της υλοποίησης του κυβερνητικού έργου.

Το μοντέλο του Επιτελικού Κράτους εισήγαγε μια διαφορετική λογική διακυβέρνησης, ευθυγραμμισμένη με διεθνείς πρακτικές. Βασίζεται στον κεντρικό συντονισμό, στον στρατηγικό σχεδιασμό, στη σαφή ιεράρχηση στόχων, στον προγραμματισμό με χρονοδιαγράμματα και στην παρακολούθηση της υλοποίησης των πολιτικών. Κατά συνέπεια, η πολιτική πράξη συνδέεται συστηματικά με συγκεκριμένα αποτελέσματα και μετρήσιμη λογοδοσία. Η κυβέρνηση λειτουργεί ως ενιαίο σύνολο, δεν αποτελεί άθροισμα αυτόνομων υπουργείων που κινούνται παράλληλα χωρίς κοινό προσανατολισμό...

 

Το σύστημα προγραμματισμού και παρακολούθησης του κυβερνητικού έργου δημιουργεί ένα συνεκτικό πλαίσιο στόχων, δράσεων και αποτελεσμάτων. Η χώρα αποκτά μηχανισμούς που της επιτρέπουν να λειτουργεί με προβλεψιμότητα και επαγγελματισμό, στοιχεία απαραίτητα για την προσέλκυση επενδύσεων και την ενίσχυση της διεθνούς αξιοπιστίας της. Σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, όπου η ισχύς των κρατών κρίνεται από το μέγεθος της οικονομίας τους και από την ικανότητα διαχείρισης κρίσεων, ο συντονισμός και η θεσμική ανθεκτικότητα αποτελούν στρατηγικά πλεονεκτήματα. Το Επιτελικό Κράτος αποτελεί μεταρρύθμιση, που δίνει την δυνατότητα στη χώρα μας να σταθεί με αυτοπεποίθηση στο διεθνές πολιτικό και οικονομικό σύστημα.

Η ανάλυση της οικονομικής διάστασης του Επιτελικού Κράτους αναδεικνύει με ιδιαίτερη σαφήνεια την αποτελεσματικότητά του στην υλοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Πρόκειται για το πιο απαιτητικό χρηματοδοτικό πρόγραμμα που έχει διαχειριστεί η Ελλάδα, με αυστηρά ορόσημα, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και υψηλές απαιτήσεις τεκμηρίωσης. Η επιτυχής απορρόφηση των πόρων αποτελεί ένδειξη θεσμικής ικανότητας και αποτελεσματικού συντονισμού. Το Επιτελικό Κράτος, με τους μηχανισμούς προγραμματισμού, παρακολούθησης και ελέγχου που εισήγαγε, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για να λειτουργήσει η δημόσια διοίκηση με ρυθμούς που απαιτούνται σε ένα τέτοιο πρόγραμμα. Η ύπαρξη ενιαίου κέντρου συντονισμού, η σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων και η συνεχής παρακολούθηση της προόδου των έργων επέτρεψαν την έγκαιρη ολοκλήρωση των οροσήμων, τα οποία σε πολλές περιπτώσεις είχαν υψηλό βαθμό τεχνικής δυσκολίας.

Η ψηφιοποίηση της δημόσιας διοίκησης αποτέλεσε κρίσιμο παράγοντα σε αυτή τη διαδικασία. Συγκεκριμένα η μετάβαση σε ηλεκτρονικές διαδικασίες, η διαλειτουργικότητα των συστημάτων και η αυτοματοποίηση πολλών σταδίων υλοποίησης μείωσαν τον χρόνο, το κόστος και τα περιθώρια σφάλματος. Έτσι, η Ελλάδα κατάφερε να ανταποκριθεί σε ένα πρόγραμμα που απαιτεί ταχύτητα, ακρίβεια και διαφάνεια. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά στο παρελθόν δεν ήταν αυτονόητα.  

Η οικονομική σημασία αυτής της θεσμικής αναβάθμισης είναι διπλή. Αρχικά, οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης κατευθύνονται σε επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως η πράσινη μετάβαση, η ψηφιακή αναβάθμιση και οι υποδομές. Επιπλέον, η ικανότητα της χώρας να υλοποιεί σύνθετα προγράμματα ενισχύει την αξιοπιστία της στις διεθνείς αγορές, βελτιώνει το επενδυτικό κλίμα και συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.

Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η οικονομική ισχύς συνδέεται άμεσα με την αποτελεσματικότητα των θεσμών, το Επιτελικό Κράτος λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής. Αποτελεί έναν μηχανισμό που επιτρέπει στη χώρα να αξιοποιεί ευρωπαϊκούς πόρους, να σχεδιάζει μακροπρόθεσμα και να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις της παγκόσμιας οικονομίας με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.

Χριστίνα Κυρίτση

*Η Χριστίνα Κυρίτση είναι οικονομολόγος