Τα Στενά του Ορμούζ και οι δύο εύθραυστες εκεχειρίες στη Μέση Ανατολή

Εν μέσω δύο εύθραυστων εκεχειριών, ο χρόνος μετρά αντίστροφα για την ώρα της αλήθειας στον πόλεμο με το Ιράν, 

καθώς θα διαπιστωθεί τα επόμενα εικοσιτετράωρα εάν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη μπορούν να βρουν έναν εύσχημο τρόπο για τη λήξη του πολέμου, η συνέχιση του οποίου είναι απευκταία και από τις δύο πλευρές, ενώ οι συνέπειες από μια παράτασή του απειλούν ευθέως την παγκόσμια οικονομία.
Ένα πρώτο σημαντικό βήμα αποκλιμάκωσης έγινε χθες μετά την ανακοίνωση αρχικά του Ιρανού ΥΠΕΞ Αραγκτσί ότι αποκαθίσταται η κυκλοφορία των πλοίων στα Στενά του Ορμούζ όσο διαρκεί η εκεχειρία στον Λίβανο, «ακολουθώντας τη συντονισμένη διαδρομή όπως έχει ήδη ανακοινωθεί από τον Οργανισμό Λιμένων και Ναυτιλίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν».

Σχεδόν ταυτόχρονα, ο Αμερικανός πρόεδρος Ν.Τραμπ με ανάρτησή του, ανακοίνωσε και αυτός ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι πλήρως ανοικτά για τη διέλευση εμπορικών πλοίων, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι ο «ναυτικός αποκλεισμός που αφορά το Ιράν παραμένει σε ισχύ έως ότου ολοκληρωθεί η συμφωνία με την Τεχεράνη».

Λίγο αργότερα, βεβαίως, προκλήθηκε και πάλι σύγχυση, καθώς το Ιράν ανακοίνωσε ότι εάν συνεχιστεί ο αμερικανικός αποκλεισμός, αυτό συνιστά παραβίαση της εκεχειρίας και, συνεπώς, θα άρει την απόφασή του για άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ

Πάντως η είδηση για τα Στενά προκάλεσε άμεση αντίδραση των αγορών, με πτώση των τιμών του πετρελαίου, προκαλώντας ανακούφιση, καθώς ερμηνεύεται ως θετικό βήμα αποκλιμάκωσης και μήνυμα ότι οι συνομιλίες που προετοιμάζονται στο παρασκήνιο μεταξύ ΗΠΑ–Ιράν έχουν προχωρήσει και μπορεί να οδηγήσουν σύντομα σε ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Διότι με την απόφασή τους οι Ιρανοί για άνοιγμα των Στενών βάζουν ένα από τα ισχυρά χαρτιά που έχουν στο τραπέζι ενόψει της δύσκολης διαπραγμάτευσης για μια συνολική συμφωνία ειρήνης. Βεβαίως, με την ανακοίνωση Αραγκτσί υπάρχει ένα λεπτό σημείο, καθώς καλεί τα πλοία να ακολουθούν τη «συντονισμένη διαδρομή» που ανακοίνωσε ο Οργανισμός Λιμένων και Ναυτιλίας του Ιράν. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι το Ιράν θα επιμείνει να έχει λόγο στην κυκλοφορία των πλοίων, εκεί όπου πριν από τις 28 Φεβρουαρίου η ναυσιπλοΐα ήταν εντελώς ελεύθερη...

Επίσης, το Ιράν συνδέει ευθέως την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ με την εκεχειρία των δέκα ημερών στον Λίβανο, μια εκεχειρία η οποία είναι εξαιρετικά εύθραυστη και «θολή» ως προς τους όρους της.

Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να φανεί τις επόμενες ημέρες πώς θα εφαρμοστεί αυτή η απόφαση για άνοιγμα των Στενών, ενώ οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν τον αποκλεισμό για τα πλοία που κατευθύνονται από και προς τα ιρανικά λιμάνια, και εάν ο αποκλεισμός αυτός θα χαλαρώσει ώστε να αδρανοποιηθεί όσο τηρούνται τα συμφωνηθέντα από τους Ιρανούς, ή εάν η αμερικανική πλευρά επιμείνει στον αποκλεισμό προκειμένου να ασκήσει ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην Τεχεράνη.

Το ερώτημα για τη διεθνή κοινότητα είναι αν θα μπορέσει να αποκατασταθεί πλήρως το status quo ante, δηλαδή η απολύτως ελεύθερη διέλευση των πλοίων από και προς τον Περσικό Κόλπο.

Η Τεχεράνη διεκδικεί να αναγνωριστεί η κυριαρχία της στο τμήμα των Στενών που της αναλογεί, καθώς και το δικαίωμα επιβολής τελών στα διερχόμενα πλοία. Σύμφωνα με ναυτιλιακούς κύκλους, τα έσοδα από τα τέλη αυτά θα μπορούσαν να κυμανθούν από 3,5 έως 30 δισ. δολάρια τον χρόνο, ανάλογα με το αν οι χώρες του Κόλπου αναζητήσουν εναλλακτικές οδούς εξαγωγών.

Αυτό είναι κάτι που η διεθνής κοινότητα δεν αποδέχεται, καθώς θα αποτελούσε σοβαρή ανατροπή του status quo, θα συνιστούσε «λάφυρο πολέμου» για το Ιράν και θα αποτελούσε κατάφωρη παραβίαση του Δικαίου της Θάλασσας. Παράλληλα, θα επιβάρυνε δραματικά την παγκόσμια οικονομία, αυξάνοντας το κόστος της ενέργειας και άλλων κρίσιμων προϊόντων.

Επιπλέον, η επιβολή τελών σε ένα ανοικτό θαλάσσιο πέρασμα θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο και για άλλα στρατηγικά στενά.

Ήδη, οι χώρες που συναντήθηκαν με πρωτοβουλία των ηγετών της Γαλλίας και της Βρετανίας, μεταξύ των οποίων και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, τάσσονται σθεναρά κατά οποιασδήποτε ιδέας επιβολής τελών στη διέλευση των Στενών του Ορμούζ.

Οι χώρες αυτές, που δεν συμμετέχουν στον πόλεμο, εξέφρασαν την αποφασιστικότητα και την ετοιμότητά τους να συμβάλουν, εφόσον τερματιστεί ο πόλεμος, στην αποκατάσταση της ασφάλειας της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ακόμη και με την αποστολή διεθνούς δύναμης που θα αναλάβει την εξουδετέρωση απειλών, την αποναρκοθέτηση και ό,τι άλλο απαιτηθεί.

Ο πρόεδρος Τραμπ έσπευσε να απορρίψει την προσφορά των Ευρωπαίων και άλλων συμμάχων κατηγορώντας τους και πάλι ότι δεν τον στήριξαν στον πόλεμο εναντίον του Ιράν, ενώ απαιτούνται και διευκρινίσεις για το εάν έχουν βάση οι δηλώσεις του ότι ο έλεγχος των Στενών θα μπορούσε να αναληφθεί από κοινού μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, όπου είχε υπονοήσει ότι ένα τέτοιο σχέδιο θα προέβλεπε και την καταβολή τελών.

Ο πρόεδρος Ν.Τράμπ, με μία από τις γνωστές αναρτήσεις του, δηλώνει ότι η συμφωνία με την Τεχεράνη είναι πολύ κοντά. Ωστόσο, καθώς το ίδιο ακριβώς δήλωναν οι απεσταλμένοι του λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, η δυσπιστία είναι μεγάλη και κανείς δεν προεξοφλεί ότι αυτή η εκεχειρία των δύο εβδομάδων, ακόμη κι αν παραταθεί, θα μπορέσει να οδηγήσει σε μια πραγματική και βιώσιμη συμφωνία ειρήνης. Διότι μέχρι στιγμής ελάχιστα έχουν γίνει γνωστά για τις εκ του σύνεγγυς και με τη μεσολάβηση του Πακιστάν συνομιλίες μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, ενώ, όπως όλα δείχνουν, οι μεγάλες εκκρεμότητες παραμένουν στο τραπέζι.

Στον Λίβανο, το Ιράν επιδιώκει να υπάρξει πλαίσιο προστασίας για τη χώρα αυτή και φυσικά για τη Χεζμπολάχ σε οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία. Ο πρόεδρος Τραμπ έσπευσε να αναγγείλει εκεχειρία 10 ημερών, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή από τα μεσάνυχτα της Πέμπτης, μια συμφωνία με πολλά ερωτηματικά. Καθώς το Ισραήλ διατηρεί, όπως όλα δείχνουν, το δικαίωμα να επιτεθεί εάν διαπιστωθεί κάποια απειλή, ενώ βεβαίως παραμένει με τις δυνάμεις του στις περιοχές όπου έχει εισχωρήσει στον Νότιο Λίβανο.

Παρά τις εξαγγελίες, είναι προφανές ότι το Ισραήλ και ο Μ.Νετανιάχου δεν θα αφήσουν αυτή την ευκαιρία προκειμένου να απαλλαγούν οριστικά από το πρόβλημα της Χεζμπολάχ, είτε αυτή η αποστολή αναληφθεί από την κυβέρνηση του Γ.Αούν, η οποία έχει τη στήριξη της διεθνούς κοινότητας, είτε υποχρεωθούν να συνεχίσουν έναν πόλεμο που απειλεί με διάλυση το πολύπαθο κράτος της Μέσης Ανατολής.

Στις συνομιλίες με το Ιράν μεγάλο αγκάθι παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Ο Τραμπ δηλώνει ότι το Ιράν συμφώνησε να παραιτηθεί από το πυρηνικό του πρόγραμμα, κάτι το οποίο κάθε άλλο παρά επιβεβαιώνει η Τεχεράνη. Όπως έγινε γνωστό, οι ΗΠΑ ζητούν παύση του προγράμματος για τουλάχιστον 20 χρόνια, κάτι που έχει απορριφθεί από τους Ιρανούς, ενώ δεν υπάρχει συμφωνία για το τι θα συμβεί με τα 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Τεχεράνη, η οποία ζητά να διατηρήσει το δικαίωμα εμπλουτισμού για ειρηνικούς σκοπούς.

Το μοντέλο της συμφωνίας που είχε επιτευχθεί με τον Μ.Ομπάμα, το οποίο προέβλεπε αυστηρούς ελέγχους από διεθνείς οργανισμούς ώστε να αποτραπεί η κατασκευή πυρηνικού όπλου, θα μπορούσε να εφαρμοστεί και τώρα. Ωστόσο, ήταν ο ίδιος ο Τραμπ που την κατήργησε κατά την πρώτη του θητεία. Για το Ισραήλ, πάντως, παραμένει πρώτος στόχος η οριστική εξάλειψη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, κάτι που ενδέχεται να περιπλέξει περαιτέρω τις συνομιλίες.

Μετά τη συμφωνία εκεχειρίας στον Λίβανο αλλά και τις χθεσινές εξελίξεις στα Στενά του Ορμουζ ,παρά τις παγίδες που ακόμη υπάρχουν, ανοίγει πάντως ένα παράθυρο ευκαιρίας, απεγκλωβισμού τόσο των ΗΠΑ όσο και του Ιράν από έναν πόλεμο που η κλιμάκωση του θα είχε βαριές συνέπειες για όλους.

Νίκος Μελέτης